Βρογχικό Άσθμα: Συμπτώματα, Κρίση, Διάγνωση και Θεραπεία

Το βρογχικό άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης πάθηση των αεραγωγών που μπορεί να προκαλεί δύσπνοια, συριγμό, επίμονο βήχα και αίσθημα σφιξίματος στο στήθος. Τα συμπτώματα δεν είναι απαραίτητα σταθερά: μπορεί να εμφανίζονται κυρίως τη νύχτα, μετά από σωματική άσκηση, κατά τη διάρκεια μιας ίωσης ή ύστερα από έκθεση σε αλλεργιογόνα και ερεθιστικές ουσίες.

Ορισμένοι άνθρωποι παρουσιάζουν ήπια συμπτώματα λίγες φορές τον μήνα, ενώ άλλοι αντιμετωπίζουν συχνές δυσκολίες στην αναπνοή. Υπάρχουν επίσης περίοδοι κατά τις οποίες το άσθμα φαίνεται να έχει υποχωρήσει, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η υποκείμενη φλεγμονώδης κατάσταση έχει εξαφανιστεί οριστικά.

Η διάγνωση βασίζεται στο ιατρικό ιστορικό και, όπου είναι δυνατόν, επιβεβαιώνεται με αντικειμενικές εξετάσεις της αναπνευστικής λειτουργίας, όπως η σπιρομέτρηση. Η παρουσία βήχα ή δύσπνοιας από μόνη της δεν αρκεί για να τεθεί διάγνωση.

Τα τελευταία χρόνια έχει αλλάξει σημαντικά και η θεραπευτική προσέγγιση. Οι σύγχρονες διεθνείς οδηγίες δεν αντιμετωπίζουν πλέον τη γρήγορη ανακούφιση των συμπτωμάτων ως τον μοναδικό στόχο. Ιδιαίτερη σημασία έχει η αντιμετώπιση της φλεγμονής και η πρόληψη σοβαρών κρίσεων, ακόμη και σε ανθρώπους που δεν έχουν καθημερινά συμπτώματα.

Με κατάλληλη θεραπεία και παρακολούθηση, πολλοί άνθρωποι με άσθμα μπορούν να εργάζονται, να αθλούνται, να ταξιδεύουν και να διατηρούν μια φυσιολογική, δραστήρια καθημερινότητα.

Τι είναι το βρογχικό άσθμα;

Το άσθμα είναι μια χρόνια νόσος που χαρακτηρίζεται από φλεγμονή και μεταβλητή στένωση των αεραγωγών.

Οι αεραγωγοί είναι οι σωλήνες μέσω των οποίων ο αέρας μεταφέρεται από την τραχεία προς τους πνεύμονες.

Στο άσθμα, τα τοιχώματά τους μπορεί να είναι περισσότερο ευαίσθητα σε συγκεκριμένα ερεθίσματα. Όταν εκτεθούν σε αυτά, μπορεί να εμφανιστούν φλεγμονή, σύσπαση των μυών που περιβάλλουν τους βρόγχους και αυξημένη παραγωγή βλέννας.

Το αποτέλεσμα είναι να περιορίζεται η ροή του αέρα και να εμφανίζονται αναπνευστικά συμπτώματα.

Η στένωση αυτή παρουσιάζει συχνά μεταβολές με τον χρόνο και μπορεί να βελτιώνεται αυτόματα ή με κατάλληλη θεραπεία.

Τι συμβαίνει στους βρόγχους;

Σε έναν άνθρωπο χωρίς σημαντική απόφραξη, ο αέρας περνά σχετικά ελεύθερα μέσα από τους αεραγωγούς.

Κατά τη διάρκεια των συμπτωμάτων του άσθματος μπορεί να εμφανιστούν τρεις βασικές αλλαγές:

• Οι μύες γύρω από τους βρόγχους συσπώνται.
• Το εσωτερικό τοίχωμα των αεραγωγών εμφανίζει φλεγμονή και οίδημα.
• Μπορεί να παράγεται περισσότερη βλέννα.

Οι αλλαγές αυτές περιορίζουν τον διαθέσιμο χώρο για τη διέλευση του αέρα.

Έτσι μπορεί να εμφανιστεί δυσκολία στην εκπνοή, συριγμός και αίσθημα πίεσης στο στήθος.

Η σοβαρότητα των αλλαγών διαφέρει σημαντικά από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Είναι το άσθμα μεταδοτικό;

Όχι.

Το βρογχικό άσθμα δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο.

Δεν αποτελεί λοίμωξη που προκαλείται από έναν συγκεκριμένο ιό ή βακτήριο.

Ωστόσο, οι αναπνευστικές λοιμώξεις μπορούν να επιδεινώσουν το άσθμα ή να προκαλέσουν μια κρίση σε κάποιον που έχει ήδη τη νόσο.

Για παράδειγμα, μια συνηθισμένη ίωση του αναπνευστικού μπορεί να αυξήσει τον βήχα και τη δύσπνοια σε άνθρωπο με άσθμα.

Ποια είναι τα συμπτώματα του άσθματος;

Τα τέσσερα χαρακτηριστικότερα συμπτώματα είναι ο βήχας, ο συριγμός, η δύσπνοια και το σφίξιμο στο στήθος.

Δεν χρειάζεται να εμφανίζονται όλα ταυτόχρονα.

Ορισμένοι άνθρωποι παρουσιάζουν κυρίως βήχα, ενώ άλλοι αισθάνονται δύσπνοια κατά τη σωματική προσπάθεια.

Ένα σημαντικό χαρακτηριστικό είναι ότι τα συμπτώματα μεταβάλλονται σε συχνότητα και ένταση.

Επίμονος ή επαναλαμβανόμενος βήχας

Ο βήχας αποτελεί συχνή εκδήλωση άσθματος.

Μπορεί να εμφανίζεται κυρίως τις νυχτερινές ώρες ή νωρίς το πρωί.

Σε ορισμένους ανθρώπους επιδεινώνεται μετά από άσκηση, έκθεση σε κρύο αέρα, γέλιο ή εισπνοή ερεθιστικών ουσιών.

Ο βήχας μπορεί να είναι ξηρός ή να συνοδεύεται από μικρή ποσότητα βλέννας.

Ωστόσο, ο παρατεταμένος βήχας δεν σημαίνει απαραίτητα άσθμα. Μπορεί να οφείλεται σε ρινικές παθήσεις, γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση, λοιμώξεις ή άλλες αναπνευστικές καταστάσεις.

Συριγμός ή σφύριγμα στην αναπνοή

Ο συριγμός είναι ένας χαρακτηριστικός ήχος που μπορεί να ακούγεται όταν ο αέρας περνά μέσα από στενωμένους αεραγωγούς.

Συχνά γίνεται πιο αισθητός κατά την εκπνοή.

Πολλοί άνθρωποι τον περιγράφουν ως σφύριγμα ή σφύριγμα μέσα στο στήθος.

Δεν αποτελεί όμως αποκλειστικό σύμπτωμα άσθματος.

Μπορεί να εμφανιστεί και σε άλλες καταστάσεις που προκαλούν στένωση των αεραγωγών.

Επιπλέον, η απουσία συριγμού δεν αποκλείει το άσθμα. Σε ιδιαίτερα σοβαρή κρίση, η ροή αέρα μπορεί να είναι τόσο περιορισμένη ώστε να μην ακούγεται ο συνηθισμένος ήχος.

Δύσπνοια

Η δύσπνοια είναι το αίσθημα ότι η αναπνοή είναι δυσκολότερη από το συνηθισμένο.

Ορισμένοι άνθρωποι αισθάνονται ότι δεν μπορούν να εκπνεύσουν άνετα, ενώ άλλοι περιγράφουν γενικότερη έλλειψη αέρα.

Μπορεί να εμφανίζεται στην προσπάθεια ή ακόμη και σε ηρεμία όταν η κατάσταση επιδεινώνεται.

Η δύσπνοια έχει πολλές πιθανές αιτίες και δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στο άσθμα.

Η νέα, έντονη ή αιφνίδια δύσπνοια απαιτεί κατάλληλη ιατρική αξιολόγηση.

Σφίξιμο στο στήθος

Μερικοί άνθρωποι περιγράφουν μια αίσθηση πίεσης ή βάρους στο στήθος.

Μπορεί να συνοδεύεται από βήχα, συριγμό ή δυσκολία αναπνοής.

Ωστόσο, η πίεση στο στήθος μπορεί να έχει και καρδιαγγειακές ή άλλες σοβαρές αιτίες.

Ο έντονος ή πρωτόγνωρος πόνος στο στήθος, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από δύσπνοια, εφίδρωση ή λιποθυμική τάση, χρειάζεται επείγουσα ιατρική αξιολόγηση.

Γιατί τα συμπτώματα του άσθματος εμφανίζονται τη νύχτα;

Η νυχτερινή επιδείνωση αποτελεί συχνό χαρακτηριστικό του άσθματος.

Οι φυσιολογικοί μηχανισμοί που ρυθμίζουν τη λειτουργία των αεραγωγών μεταβάλλονται κατά τη διάρκεια του εικοσιτετραώρου.

Επιπλέον, ορισμένοι άνθρωποι εκτίθενται κατά τη διάρκεια της νύχτας σε αλλεργιογόνα, όπως τα ακάρεα της οικιακής σκόνης, όταν υπάρχει σχετική ευαισθητοποίηση.

Παράγοντες όπως η αλλεργική ρινίτιδα μπορεί επίσης να επηρεάζουν τον ύπνο και την αναπνοή.

Είναι φυσιολογικό να ξυπνάω από βήχα;

Το επαναλαμβανόμενο ξύπνημα λόγω βήχα, συριγμού ή δύσπνοιας αποτελεί πιθανή ένδειξη ανεπαρκούς ελέγχου του άσθματος.

Δεν πρέπει να θεωρείται φυσιολογικό μόνο επειδή ο άνθρωπος έχει συνηθίσει να ζει με αυτά τα συμπτώματα.

Ο θεράπων γιατρός χρειάζεται να αξιολογήσει αν η θεραπεία είναι κατάλληλη, αν χρησιμοποιείται σωστά και αν υπάρχουν πρόσθετοι παράγοντες που επηρεάζουν τον ύπνο.

Τι είναι η κρίση άσθματος;

Η κρίση άσθματος, που ονομάζεται επίσης παρόξυνση, είναι μια περίοδος κατά την οποία τα συμπτώματα και η αναπνευστική λειτουργία επιδεινώνονται σε σχέση με τη συνηθισμένη κατάσταση του ασθενούς.

Η επιδείνωση μπορεί να είναι σχετικά γρήγορη ή να αναπτύσσεται σταδιακά μέσα σε ώρες ή ημέρες.

Κατά την κρίση μπορεί να αυξηθεί η στένωση των αεραγωγών, προκαλώντας δυσκολία στη ροή του αέρα.

Ο άνθρωπος μπορεί να εμφανίσει εντονότερο βήχα, συριγμό, δύσπνοια ή σφίξιμο στο στήθος.

Οι κρίσεις δεν έχουν όλες την ίδια σοβαρότητα.

Ορισμένες ανταποκρίνονται στο εξατομικευμένο σχέδιο αντιμετώπισης που έχει δοθεί από τον γιατρό, ενώ άλλες απαιτούν επείγουσα νοσοκομειακή φροντίδα.

Ποια είναι τα προειδοποιητικά σημάδια επιδείνωσης;

Πιθανές ενδείξεις ότι το άσθμα επιδεινώνεται είναι:

• Συχνότερη δύσπνοια ή συριγμός.
• Βήχας που γίνεται εντονότερος.
• Αφύπνιση τη νύχτα λόγω αναπνευστικών συμπτωμάτων.
• Μείωση της αντοχής στη συνηθισμένη δραστηριότητα.
• Ανάγκη συχνότερης χρήσης ανακουφιστικού φαρμάκου από ό,τι προβλέπει το συνηθισμένο πρόγραμμα.
• Μειωμένες μετρήσεις μέγιστης εκπνευστικής ροής, σε ασθενείς που χρησιμοποιούν κατάλληλο μετρητή και έχουν εξατομικευμένα όρια.

Η αύξηση της ανάγκης για ανακουφιστική αγωγή μπορεί να αποτελεί σημαντικό προειδοποιητικό σημάδι.

Η αντιμετώπιση καθορίζεται από το προσωπικό σχέδιο άσθματος και το ακριβές φαρμακευτικό σχήμα του ασθενούς.

Πότε μια κρίση άσθματος είναι επικίνδυνη;

Χρειάζεται επείγουσα βοήθεια όταν εμφανίζονται σημεία σοβαρής αναπνευστικής δυσχέρειας.

Ιδιαίτερα ανησυχητικές ενδείξεις είναι:

• Μεγάλη δυσκολία στην αναπνοή.
• Αδυναμία να ολοκληρώσει κάποιος μια συνηθισμένη πρόταση.
• Έντονη προσπάθεια κατά την αναπνοή.
• Μπλε ή γκριζωπή απόχρωση στα χείλη ή στο δέρμα.
• Σύγχυση, έντονη υπνηλία ή εξάντληση.
• Σημαντική επιδείνωση παρά την ανακουφιστική θεραπεία.
• Απουσία βελτίωσης μετά την εφαρμογή του προβλεπόμενου σχεδίου αντιμετώπισης.
• Πολύ μειωμένοι ή απόντες αναπνευστικοί ήχοι σε άνθρωπο με σοβαρή αναπνευστική δυσχέρεια.

Η σοβαρή κρίση μπορεί να εξελιχθεί γρήγορα.

Δεν είναι ασφαλές να περιμένει κάποιος επειδή είχε παλαιότερα μόνο ήπιο άσθμα.

Τι κάνουμε σε κρίση άσθματος;

Ένας άνθρωπος με ήδη διαγνωσμένο άσθμα πρέπει να γνωρίζει τις οδηγίες που του έχει δώσει ο θεράπων γιατρός για πιθανή επιδείνωση.

Το βασικότερο εργαλείο είναι το εξατομικευμένο γραπτό σχέδιο αντιμετώπισης του άσθματος.

Το σχέδιο πρέπει να αναφέρει ποιο ανακουφιστικό φάρμακο χρησιμοποιείται, με ποιον τρόπο, πότε απαιτείται επιπλέον ιατρική αξιολόγηση και πότε χρειάζεται επείγουσα βοήθεια.

Πρώτες ενέργειες

Όταν εμφανίζεται κρίση:

1. Διακόψτε τη δραστηριότητα που πραγματοποιείτε.
2. Καθίστε σε θέση που διευκολύνει την αναπνοή.
3. Ακολουθήστε τις οδηγίες του προσωπικού σχεδίου άσθματος για το συγκεκριμένο ανακουφιστικό φάρμακο.
4. Ζητήστε ιατρική βοήθεια εάν τα συμπτώματα επιδεινώνονται ή δεν υποχωρούν όπως αναμένεται.
5. Σε σοβαρή αναπνευστική δυσχέρεια, καλέστε αμέσως το 112 ή το 166.

Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται αυθαίρετα μεγαλύτερη δόση ή διαφορετικό εισπνεόμενο φάρμακο.

Τα σχήματα ανακούφισης διαφέρουν ανάλογα με τη θεραπεία, την ηλικία και τη συγκεκριμένη εισπνευστική συσκευή.

Δεν είναι επίσης ασφαλές να χρησιμοποιεί ένας ασθενής το εισπνεόμενο κάποιου άλλου χωρίς κατάλληλη ιατρική καθοδήγηση.

Τι γίνεται όταν δεν υπάρχει διαθέσιμο εισπνεόμενο;

Αν κάποιος εμφανίζει κρίση άσθματος και δεν έχει μαζί του την απαραίτητη ανακουφιστική θεραπεία, χρειάζεται άμεση αναζήτηση κατάλληλης ιατρικής βοήθειας.

Σε σοβαρή δύσπνοια δεν πρέπει να επιχειρεί να οδηγήσει μόνος του μέχρι το νοσοκομείο.

Τι γίνεται μετά την κρίση;

Ακόμη και όταν η κρίση υποχωρήσει, χρειάζεται επανεκτίμηση της θεραπείας.

Ο γιατρός μπορεί να εξετάσει αν υπάρχει κατάλληλη αντιφλεγμονώδης αγωγή, αν χρησιμοποιείται σωστά η εισπνευστική συσκευή και αν χρειάζεται αλλαγή του θεραπευτικού σχήματος.

Η επαναλαμβανόμενη εμφάνιση κρίσεων αποτελεί ένδειξη ότι πρέπει να αξιολογηθεί πιο ολοκληρωμένα ο έλεγχος της νόσου.

Από τι προκαλείται το άσθμα;

Το άσθμα είναι πολυπαραγοντική πάθηση.

Δεν έχει εντοπιστεί μία κοινή αιτία που να εξηγεί όλες τις περιπτώσεις.

Η πιθανότητα εμφάνισής του σχετίζεται με γενετικούς, ανοσολογικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.

Ορισμένοι άνθρωποι έχουν προσωπικό ή οικογενειακό ιστορικό αλλεργιών, ενώ άλλοι εμφανίζουν άσθμα χωρίς σαφή αλλεργική ευαισθητοποίηση.

Κληρονομική προδιάθεση

Το οικογενειακό ιστορικό άσθματος ή άλλων αλλεργικών παθήσεων συνδέεται με αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης άσθματος.

Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το παιδί ενός γονέα με άσθμα θα εμφανίσει υποχρεωτικά την ίδια πάθηση.

Η κληρονομικότητα αποτελεί έναν από τους παράγοντες που αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον.

Αλλεργική ευαισθητοποίηση

Ορισμένα άτομα με άσθμα έχουν αλλεργίες σε αεροαλλεργιογόνα.

Σε αυτά μπορεί να περιλαμβάνονται τα ακάρεα οικιακής σκόνης, η γύρη, τα επιθήλια ζώων ή αλλεργιογόνα από μύκητες.

Η έκθεση μπορεί να επιδεινώνει τα συμπτώματα όταν υπάρχει πραγματική ευαισθητοποίηση.

Ωστόσο, δεν έχουν όλοι οι ασθενείς αλλεργικό άσθμα.

Περιβαλλοντικοί παράγοντες

Η ατμοσφαιρική ρύπανση, η έκθεση στον καπνό και ορισμένες επαγγελματικές συνθήκες μπορούν να σχετίζονται με την ανάπτυξη ή την επιδείνωση άσθματος.

Η σχέση εξαρτάται από το είδος της έκθεσης, την ένταση και τα ατομικά χαρακτηριστικά.

Ποιοι παράγοντες μπορούν να προκαλέσουν έξαρση;

Οι παράγοντες που επιδεινώνουν το άσθμα δεν είναι ίδιοι για όλους.

Ορισμένοι άνθρωποι αντιδρούν περισσότερο σε αλλεργιογόνα, ενώ άλλοι εμφανίζουν συμπτώματα κυρίως μετά από λοιμώξεις ή έντονη άσκηση.

Γύρη και αλλεργιογόνα

Η γύρη μπορεί να επιδεινώνει το άσθμα σε ανθρώπους με εποχική αλλεργική ευαισθητοποίηση.

Αντίστοιχα, τα ακάρεα της οικιακής σκόνης και συγκεκριμένα αλλεργιογόνα ζώων μπορούν να επηρεάζουν ορισμένους ασθενείς.

Η αποφυγή χρειάζεται να βασίζεται σε πραγματικά τεκμηριωμένους εκλυτικούς παράγοντες.

Δεν είναι απαραίτητο να απομακρύνονται αυθαίρετα όλα τα φυτά, τα υφάσματα ή τα κατοικίδια από κάθε σπίτι όπου ζει άνθρωπος με άσθμα.

Ιογενείς λοιμώξεις

Το κοινό κρυολόγημα, η γρίπη και άλλες αναπνευστικές λοιμώξεις μπορούν να επιδεινώνουν το άσθμα.

Η φλεγμονή που προκαλεί η λοίμωξη μπορεί να αυξάνει την ευαισθησία των αεραγωγών.

Αυτός είναι ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο άνθρωποι με άσθμα χρειάζονται κατάλληλη προληπτική φροντίδα και ενημέρωση για τους συνιστώμενους εμβολιασμούς.

Καπνός και ατμοσφαιρική ρύπανση

Ο καπνός του τσιγάρου, η παθητική έκθεση και ορισμένοι ατμοσφαιρικοί ρύποι μπορούν να ερεθίζουν τους αεραγωγούς.

Το κάπνισμα μπορεί επίσης να δυσκολεύει τον έλεγχο της νόσου και να επηρεάζει την ανταπόκριση στη θεραπεία.

Η έκθεση σε καπνό από ηλεκτρονικά τσιγάρα δεν πρέπει να θεωρείται ακίνδυνη για το αναπνευστικό σύστημα.

Κρύος ή ξηρός αέρας

Η εισπνοή πολύ κρύου ή ξηρού αέρα μπορεί να προκαλεί βρογχική σύσπαση σε ορισμένους ανθρώπους.

Αυτό γίνεται περισσότερο αισθητό κατά την έντονη σωματική προσπάθεια.

Δεν σημαίνει ότι κάθε ασθενής πρέπει να αποφεύγει τον εξωτερικό χώρο τον χειμώνα.

Με κατάλληλο έλεγχο της νόσου και εξατομικευμένες προσαρμογές, πολλοί άνθρωποι μπορούν να παραμένουν δραστήριοι.

Έντονες οσμές και ερεθιστικές ουσίες

Ορισμένα προϊόντα καθαρισμού, σπρέι, αρώματα, αναθυμιάσεις ή βιομηχανικές ουσίες μπορούν να επιδεινώνουν τα συμπτώματα σε ευαίσθητους ανθρώπους.

Η αποφυγή πρέπει να επικεντρώνεται στους παράγοντες που πράγματι προκαλούν πρόβλημα.

Φάρμακα

Ορισμένοι ασθενείς παρουσιάζουν επιδείνωση μετά από χρήση ασπιρίνης ή άλλων μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων.

Επίσης, συγκεκριμένοι β-αποκλειστές μπορεί να επηρεάζουν τους αεραγωγούς.

Δεν έχουν όλοι οι ασθενείς την ίδια ευαισθησία.

Δεν πρέπει να διακόπτεται συνταγογραφημένο φάρμακο χωρίς ιατρική καθοδήγηση.

Στρες και έντονα συναισθήματα

Η έντονη συναισθηματική φόρτιση μπορεί να επηρεάζει την αναπνοή και να επιδεινώνει τα συμπτώματα σε ορισμένους ανθρώπους με άσθμα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το άσθμα είναι ψυχολογική πάθηση.

Η αντιμετώπιση του άγχους μπορεί να βοηθά τη γενική ευεξία, αλλά δεν υποκαθιστά την αντιφλεγμονώδη θεραπεία των αεραγωγών.

Αλλεργικό και μη αλλεργικό άσθμα: Ποιες είναι οι διαφορές;

Το άσθμα περιλαμβάνει διαφορετικούς κλινικούς και φλεγμονώδεις τύπους.

Στο αλλεργικό άσθμα συχνά υπάρχει ιστορικό αλλεργικής ρινίτιδας, εκζέματος ή ευαισθητοποίησης σε συγκεκριμένα αλλεργιογόνα.

Στο μη αλλεργικό άσθμα δεν εντοπίζεται απαραίτητα αντίστοιχη αλλεργική σύνδεση.

Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις στις οποίες κυριαρχούν συγκεκριμένοι φλεγμονώδεις μηχανισμοί, όπως η ηωσινοφιλική φλεγμονή.

Η διάκριση έχει μεγαλύτερη σημασία όταν το άσθμα δεν ελέγχεται επαρκώς και εξετάζονται πιο εξειδικευμένες θεραπείες.

Δεν χρειάζεται κάθε ασθενής να πραγματοποιεί όλες τις διαθέσιμες ανοσολογικές εξετάσεις.

Πώς γίνεται η διάγνωση του άσθματος;

Η διάγνωση βασίζεται στον συνδυασμό χαρακτηριστικού ιστορικού και αντικειμενικής τεκμηρίωσης μεταβλητής απόφραξης των αεραγωγών, όπου αυτό είναι εφικτό.

Ο γιατρός εξετάζει ποια συμπτώματα εμφανίζονται, πόσο συχνά, πότε επιδεινώνονται και αν υπάρχουν πιθανοί εκλυτικοί παράγοντες.

Η απλή ακρόαση του θώρακα δεν αρκεί πάντοτε.

Ένας άνθρωπος με άσθμα μπορεί να έχει φυσιολογική κλινική εξέταση όταν δεν παρουσιάζει συμπτώματα.

Σπιρομέτρηση

Η σπιρομέτρηση αποτελεί μία από τις σημαντικότερες εξετάσεις της αναπνευστικής λειτουργίας.

Ο εξεταζόμενος εισπνέει και στη συνέχεια εκπνέει δυνατά μέσα σε ειδική συσκευή, σύμφωνα με τις οδηγίες του επαγγελματία υγείας.

Η εξέταση μετρά πόσο αέρα μπορεί να εκπνεύσει και πόσο γρήγορα.

Σημαντικές παράμετροι είναι η FEV1, δηλαδή ο όγκος αέρα που εκπνέεται στο πρώτο δευτερόλεπτο, και η FVC, δηλαδή η συνολική δυναμική ζωτική χωρητικότητα.

Η σχέση FEV1/FVC βοηθά στην αξιολόγηση πιθανής απόφραξης των αεραγωγών.

Τι είναι η βρογχοδιαστολή στη σπιρομέτρηση;

Κατά τη δοκιμασία βρογχοδιαστολής πραγματοποιούνται μετρήσεις πριν και μετά τη χορήγηση κατάλληλου εισπνεόμενου βρογχοδιασταλτικού φαρμάκου.

Ο σκοπός είναι να διαπιστωθεί αν η αναπνευστική λειτουργία βελτιώνεται σημαντικά.

Οι βρετανικές οδηγίες BTS/NICE/SIGN 2024 περιλαμβάνουν, για τους ενήλικες, ως ένα από τα κριτήρια σημαντικής ανταπόκρισης αύξηση της FEV1 τουλάχιστον 12% και 200 mL σε σχέση με την αρχική μέτρηση, ή αύξηση τουλάχιστον 10% της προβλεπόμενης φυσιολογικής FEV1.

Τα όρια αυτά αποτελούν μέρος μιας οργανωμένης διαγνωστικής διαδικασίας.

Δεν αρκεί ένας αριθμός για να επιβεβαιώσει ή να αποκλείσει τη νόσο σε κάθε περίπτωση.

Μπορεί να έχω άσθμα με φυσιολογική σπιρομέτρηση;

Ναι.

Η απόφραξη στο άσθμα μπορεί να μεταβάλλεται.

Αν ο ασθενής εξεταστεί σε περίοδο χωρίς συμπτώματα, η σπιρομέτρηση μπορεί να είναι φυσιολογική.

Επιπλέον, η προηγούμενη χρήση κατάλληλης θεραπείας μπορεί να επηρεάζει τα αποτελέσματα.

Όταν η υποψία παραμένει, ο γιατρός μπορεί να εξετάσει επανάληψη της εξέτασης ή άλλες κατάλληλες δοκιμασίες.

Τι είναι η μέγιστη εκπνευστική ροή (PEF);

Η μέγιστη εκπνευστική ροή, γνωστή ως PEF ή peak flow, μετρά τη μέγιστη ταχύτητα με την οποία ο αέρας εξέρχεται κατά τη δυνατή εκπνοή.

Η μέτρηση γίνεται με μικρή ειδική συσκευή.

Σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να χρησιμοποιείται για την καταγραφή των διακυμάνσεων της αναπνευστικής λειτουργίας.

Χρειάζεται να μετράω το peak flow καθημερινά;

Όχι απαραίτητα.

Η ανάγκη συστηματικής μέτρησης εξαρτάται από τη διάγνωση και το εξατομικευμένο σχέδιο παρακολούθησης.

Σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, οι επαναλαμβανόμενες μετρήσεις μπορούν να βοηθήσουν στην αναγνώριση μεταβολών ή στη διερεύνηση πιθανής σχέσης με το εργασιακό περιβάλλον.

Δεν απαιτείται όμως καθημερινή μέτρηση από κάθε άνθρωπο με καλά ελεγχόμενο άσθμα.

Τι είναι η εξέταση FeNO;

Η μέτρηση FeNO αξιολογεί τη συγκέντρωση μονοξειδίου του αζώτου στον εκπνεόμενο αέρα.

Μπορεί να προσφέρει πληροφορίες για συγκεκριμένους τύπους φλεγμονής των αεραγωγών, ιδιαίτερα για τη λεγόμενη φλεγμονή τύπου 2.

Η εξέταση μπορεί να βοηθήσει στη διαγνωστική αξιολόγηση και σε ορισμένες περιπτώσεις στην παρακολούθηση του άσθματος.

Δεν είναι όμως από μόνη της απόλυτα ειδική.

Ένα αυξημένο αποτέλεσμα μπορεί να σχετίζεται και με άλλες καταστάσεις, ενώ ένα φυσιολογικό αποτέλεσμα δεν αποκλείει όλες τις μορφές άσθματος.

Η ερμηνεία γίνεται σε συνδυασμό με το ιστορικό και τις υπόλοιπες εξετάσεις.

Χρειάζεται αλλεργιολογικός έλεγχος;

Ο αλλεργιολογικός έλεγχος μπορεί να είναι χρήσιμος όταν υπάρχει υποψία ότι συγκεκριμένα αλλεργιογόνα σχετίζονται με τα συμπτώματα.

Μπορεί να περιλαμβάνει δερματικές δοκιμασίες ή ειδικές εξετάσεις αίματος.

Η παρουσία θετικού αποτελέσματος δείχνει ευαισθητοποίηση, αλλά δεν αποδεικνύει αυτομάτως ότι το συγκεκριμένο αλλεργιογόνο προκαλεί όλες τις κρίσεις άσθματος.

Αντίστοιχα, ένας αρνητικός αλλεργιολογικός έλεγχος δεν αποκλείει το μη αλλεργικό άσθμα.

Άσθμα ή ΧΑΠ; Πώς διαφέρουν;

Το άσθμα και η χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια, γνωστή ως ΧΑΠ, μπορούν να προκαλούν δύσπνοια, βήχα και συριγμό.

Ωστόσο, έχουν διαφορετικά χαρακτηριστικά και θεραπευτικές ανάγκες.

Χαρακτηριστικό	Άσθμα	ΧΑΠ
Έναρξη	Συχνά στην παιδική ηλικία, αλλά και σε ενήλικες	Συνήθως σε μεγαλύτερη ηλικία
Συμπτώματα	Συχνά μεταβάλλονται σημαντικά	Συχνά περισσότερο επίμονα
Απόφραξη	Μπορεί να παρουσιάζει σημαντική μεταβλητότητα	Χαρακτηρίζεται από επίμονο περιορισμό της ροής αέρα
Συχνές συσχετίσεις	Αλλεργία, λοιμώξεις, ερεθίσματα	Κάπνισμα και άλλες επιβλαβείς εισπνεόμενες εκθέσεις
Βασική φαρμακευτική προσέγγιση	Κεντρικός ρόλος των εισπνεόμενων κορτικοστεροειδών	Διαφορετική επιλογή βρογχοδιασταλτικών και άλλων θεραπειών, ανάλογα με την περίπτωση

Τα χαρακτηριστικά αυτά είναι γενικές τάσεις, όχι απόλυτοι κανόνες.

Ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να παρουσιάζουν χαρακτηριστικά και των δύο καταστάσεων.

Η διάγνωση απαιτεί κατάλληλη πνευμονολογική αξιολόγηση.

Πώς αντιμετωπίζεται το βρογχικό άσθμα;

Ο στόχος της θεραπείας δεν είναι απλώς να σταματά προσωρινά ο βήχας.

Η σύγχρονη θεραπεία στοχεύει στον καλό καθημερινό έλεγχο των συμπτωμάτων, στη φυσιολογική δραστηριότητα και στη μείωση του κινδύνου σοβαρών παροξύνσεων.

Η αντιμετώπιση βασίζεται κυρίως σε εισπνεόμενα φάρμακα, τα οποία μεταφέρουν τη δραστική ουσία απευθείας στους αεραγωγούς.

Το θεραπευτικό σχήμα καθορίζεται από την ηλικία, τη βαρύτητα, τον προηγούμενο έλεγχο, τις κρίσεις και άλλους παράγοντες.

Εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή (ICS)

Τα εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή αποτελούν κεντρικό μέρος της σύγχρονης θεραπείας.

Μειώνουν τη φλεγμονή των αεραγωγών και συμβάλλουν στη μείωση των συμπτωμάτων και του κινδύνου σοβαρών κρίσεων.

Δεν λειτουργούν με τον ίδιο τρόπο όπως ένα βρογχοδιασταλτικό που προσφέρει γρήγορη ανακούφιση.

Η χρήση τους εξαρτάται από το θεραπευτικό σχήμα και μπορεί να είναι καθημερινή ή να ενσωματώνεται σε συγκεκριμένη κατάλληλη θεραπεία ανακούφισης.

Βρογχοδιασταλτικά βραχείας δράσης

Τα φάρμακα αυτής της κατηγορίας, όπως η σαλβουταμόλη, χαλαρώνουν τους μυς που περιβάλλουν τους αεραγωγούς και μπορούν να προσφέρουν γρήγορη ανακούφιση.

Χρησιμοποιούνται σε συγκεκριμένα θεραπευτικά σχήματα ως ανακουφιστικά.

Ωστόσο, η ανακούφιση της σύσπασης των βρόγχων δεν αντιμετωπίζει από μόνη της την υποκείμενη φλεγμονή.

Για αυτό οι νεότερες οδηγίες δεν συστήνουν το άσθμα να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά με SABA, χωρίς κατάλληλη θεραπεία που περιλαμβάνει εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές.

Συνδυαστικά εισπνεόμενα φάρμακα

Ορισμένες εισπνευστικές συσκευές περιέχουν κορτικοστεροειδές μαζί με βρογχοδιασταλτικό μακράς δράσης.

Ο συνδυασμός μπορεί να συμβάλει τόσο στον έλεγχο της φλεγμονής όσο και στη βελτίωση της αναπνευστικής λειτουργίας.

Δεν είναι όμως όλα τα συνδυαστικά εισπνεόμενα κατάλληλα για ανακούφιση κατά τη διάρκεια συμπτωμάτων.

Η συγκεκριμένη δραστική ουσία και το εγκεκριμένο θεραπευτικό σχήμα έχουν μεγάλη σημασία.

Τι προβλέπουν οι οδηγίες GINA 2026;

Η Global Initiative for Asthma (GINA) δημοσίευσε επικαιροποιημένες οδηγίες το 2026, με έμφαση στη μείωση των κρίσεων, στην εξατομίκευση της θεραπείας και στη σωστή χρήση αντιφλεγμονωδών φαρμάκων.

Μια από τις βασικές αρχές είναι ότι οι ενήλικες, οι έφηβοι και τα παιδιά ηλικίας 6–11 ετών με άσθμα πρέπει να λαμβάνουν θεραπεία που περιλαμβάνει εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές.

Οι οδηγίες δεν συνιστούν πλέον θεραπεία μόνο με βρογχοδιασταλτικό βραχείας δράσης.

Η βασική αυτή κατεύθυνση δεν εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 2026, αλλά επιβεβαιώνεται και αναπτύσσεται περαιτέρω στις νέες συστάσεις.

Τι είναι η αντιφλεγμονώδης θεραπεία ανακούφισης (AIR);

Ο όρος AIR προέρχεται από το anti-inflammatory reliever.

Περιγράφει θεραπεία ανακούφισης που περιέχει τόσο γρήγορα δραστικό βρογχοδιασταλτικό όσο και εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές.

Σε κατάλληλους ενήλικες και εφήβους, οι οδηγίες GINA προτιμούν συγκεκριμένους συνδυασμούς χαμηλής δόσης εισπνεόμενου κορτικοστεροειδούς με φορμοτερόλη.

Αυτό επιτρέπει η ανακούφιση των συμπτωμάτων να συνοδεύεται και από αντιφλεγμονώδη θεραπεία.

Η επιλογή εξαρτάται από το εγκεκριμένο προϊόν, την ηλικία και το θεραπευτικό πρόγραμμα.

Τι είναι η θεραπεία MART;

Ο όρος MART σημαίνει Maintenance and Reliever Therapy.

Πρόκειται για συγκεκριμένο σχήμα στο οποίο κατάλληλος συνδυασμός εισπνεόμενου κορτικοστεροειδούς και φορμοτερόλης χρησιμοποιείται τόσο ως θεραπεία συντήρησης όσο και ως ανακουφιστική αγωγή.

Δεν είναι όλα τα εισπνεόμενα ICS/LABA κατάλληλα για αυτόν τον τρόπο χρήσης.

Για παράδειγμα, δεν πρέπει κάποιος να θεωρήσει ότι μπορεί να χρησιμοποιεί οποιοδήποτε συνδυαστικό φάρμακο επιπλέον ως ανακουφιστικό.

Ο γιατρός πρέπει να έχει καθορίσει ρητά ποια συσκευή χρησιμοποιείται και πώς.

Γιατί δεν αρκεί μόνο η γρήγορη ανακούφιση;

Ένα βρογχοδιασταλτικό μπορεί να μειώσει προσωρινά τη δύσπνοια ή τον συριγμό.

Ωστόσο, η φλεγμονή στους αεραγωγούς μπορεί να παραμένει.

Η αποκλειστική χρήση ανακουφιστικών SABA συνδέεται με μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρών παροξύνσεων σε σχέση με κατάλληλα αντιφλεγμονώδη θεραπευτικά σχήματα.

Επίσης, η υπερβολική χρήση ανακουφιστικού μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι η νόσος δεν ελέγχεται επαρκώς.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό ακόμη και για ανθρώπους που παρουσιάζουν σπάνια συμπτώματα.

Πρέπει να αλλάξω το εισπνεόμενο που χρησιμοποιώ;

Όχι αυθαίρετα.

Η επικαιροποίηση των οδηγιών δεν σημαίνει ότι όλοι πρέπει να αλλάξουν μόνοι τους το υπάρχον φάρμακο.

Η σωστή επιλογή εξαρτάται από τη διάγνωση, την ηλικία, την εισπνευστική συσκευή, τη διαθέσιμη θεραπεία και τις εθνικές εγκρίσεις.

Αν χρησιμοποιείτε αποκλειστικά ανακουφιστικό εισπνεόμενο ή χρειάζεστε συχνά επιπλέον εισπνοές, είναι σημαντικό να συζητήσετε το θεραπευτικό σας πρόγραμμα με τον πνευμονολόγο.

Πώς χρησιμοποιείται σωστά το εισπνεόμενο;

Η αποτελεσματικότητα της θεραπείας εξαρτάται όχι μόνο από τη δραστική ουσία αλλά και από τη σωστή τεχνική εισπνοής.

Διαφορετικές συσκευές έχουν διαφορετικό τρόπο χρήσης.

Για παράδειγμα, μια συσκευή ξηρής σκόνης δεν χρησιμοποιείται απαραίτητα με τον ίδιο τρόπο όπως ένα αεροζόλ υπό πίεση.

Ο επαγγελματίας υγείας πρέπει να δείχνει τη σωστή τεχνική για τη συγκεκριμένη συσκευή.

Ποια λάθη γίνονται συχνά;

Πιθανά προβλήματα είναι:

• Η λανθασμένη προετοιμασία της συσκευής.
• Ο ανεπαρκής συγχρονισμός της εισπνοής με την ενεργοποίηση, όπου απαιτείται.
• Η ακατάλληλη δύναμη εισπνοής για τον τύπο συσκευής.
• Η παράλειψη των οδηγιών χρήσης.
• Η μη τακτική λήψη θεραπείας συντήρησης.
• Η χρήση λανθασμένου εισπνεόμενου ως ανακουφιστικού.

Ο έλεγχος της τεχνικής είναι ιδιαίτερα σημαντικός πριν θεωρηθεί ότι μια θεραπεία δεν λειτουργεί.

Τι είναι ο αεροθάλαμος (spacer);

Ο αεροθάλαμος είναι βοηθητική συσκευή που μπορεί να χρησιμοποιείται με συγκεκριμένα εισπνεόμενα αεροζόλ.

Βοηθά ώστε η χορήγηση του φαρμάκου να γίνεται πιο αποτελεσματικά και μπορεί να διευκολύνει τη χρήση, ιδιαίτερα σε παιδιά ή ανθρώπους που δυσκολεύονται με τον συγχρονισμό.

Δεν είναι κατάλληλος για κάθε τύπο εισπνευστικής συσκευής.

Χρειάζεται να ξεπλένω το στόμα μου;

Μετά από ορισμένα εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή, ο γιατρός ή ο φαρμακοποιός μπορεί να συστήσει ξέπλυμα του στόματος και απόρριψη του νερού.

Η πρακτική αυτή βοηθά στη μείωση ορισμένων τοπικών ανεπιθύμητων ενεργειών, όπως η στοματική καντιντίαση.

Οι οδηγίες πρέπει να ακολουθούν το συγκεκριμένο φαρμακευτικό προϊόν.

Έχουν παρενέργειες τα εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή;

Όπως κάθε φαρμακευτική θεραπεία, τα εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή μπορεί να προκαλέσουν ανεπιθύμητες ενέργειες.

Οι συχνότερες τοπικές ενοχλήσεις περιλαμβάνουν βράγχος φωνής ή μυκητιασική λοίμωξη στο στόμα.

Ο κίνδυνος εξαρτάται από τη δόση, τη συσκευή και τη χρήση.

Σε υψηλές δόσεις ή μακροχρόνια θεραπεία μπορεί να χρειάζεται πρόσθετη αξιολόγηση για πιθανές συστηματικές επιδράσεις.

Ωστόσο, η κατάλληλη αντιφλεγμονώδης θεραπεία μπορεί να μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο σοβαρών κρίσεων.

Δεν είναι ασφαλές να διακόπτεται από φόβο πιθανών παρενεργειών χωρίς συνεννόηση με τον γιατρό.

Πότε χρησιμοποιείται κορτιζόνη από το στόμα;

Τα κορτικοστεροειδή που λαμβάνονται από το στόμα ή χορηγούνται συστηματικά μπορεί να χρησιμοποιούνται σε σοβαρές παροξύνσεις, όταν υπάρχει κατάλληλη ιατρική ένδειξη.

Δεν αποτελούν τη συνήθη μακροχρόνια θεραπεία για όλους τους ανθρώπους με άσθμα.

Η επαναλαμβανόμενη ή παρατεταμένη χρήση μπορεί να προκαλεί σημαντικές ανεπιθύμητες ενέργειες.

Σε αυτές μπορεί να περιλαμβάνονται μεταβολές του σακχάρου, της αρτηριακής πίεσης, της οστικής υγείας και του κινδύνου λοιμώξεων.

Γι’ αυτό οι σύγχρονες οδηγίες δίνουν έμφαση στην αποφυγή περιττής συστηματικής έκθεσης σε κορτικοστεροειδή.

Πότε χρειάζονται άλλες θεραπείες;

Σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να χρησιμοποιούνται επιπλέον φάρμακα, ανάλογα με τον τύπο και τη σοβαρότητα του άσθματος.

Ανταγωνιστές υποδοχέων λευκοτριενίων

Ορισμένα από του στόματος φάρμακα, όπως η μοντελουκάστη, χρησιμοποιούνται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις.

Δεν αποτελούν γενικά υποκατάστατο της κατάλληλης θεραπείας με εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή.

Η μοντελουκάστη έχει συσχετιστεί με πιθανές νευροψυχιατρικές ανεπιθύμητες ενέργειες και απαιτεί κατάλληλη ενημέρωση και παρακολούθηση.

Η επιλογή πρέπει να γίνεται από τον γιατρό.

Άλλα βρογχοδιασταλτικά

Σε επιλεγμένους ασθενείς μπορεί να προστεθούν άλλες κατηγορίες εισπνεόμενων βρογχοδιασταλτικών.

Η επιλογή εξαρτάται από τον βαθμό ελέγχου και τις ήδη χρησιμοποιούμενες θεραπείες.

Δεν πρέπει να προστίθενται αυθαίρετα διαφορετικά εισπνεόμενα επειδή ο ασθενής εξακολουθεί να έχει συμπτώματα.

Τι είναι το σοβαρό άσθμα;

Ο όρος σοβαρό άσθμα δεν περιγράφει απλώς μια ημέρα με έντονη δύσπνοια.

Χρησιμοποιείται για συγκεκριμένες περιπτώσεις στις οποίες απαιτείται υψηλού επιπέδου θεραπεία για να επιτευχθεί έλεγχος ή η νόσος παραμένει ανεπαρκώς ελεγχόμενη παρά την κατάλληλη αντιμετώπιση.

Πριν χαρακτηριστεί μια περίπτωση ως σοβαρό άσθμα, πρέπει να αξιολογηθεί αν η διάγνωση είναι σωστή, αν η εισπνευστική τεχνική είναι κατάλληλη και αν υπάρχουν παράγοντες που δυσκολεύουν τον έλεγχο.

Τι είναι το δύσκολα ελεγχόμενο άσθμα;

Ένας άνθρωπος μπορεί να έχει συχνά συμπτώματα για διάφορους λόγους.

Για παράδειγμα, μπορεί να μη χρησιμοποιεί σωστά τη συσκευή, να παραλείπει τη θεραπεία, να εκτίθεται σε καπνό ή να έχει κάποια συνυπάρχουσα πάθηση.

Η αξιολόγηση αυτών των παραγόντων προηγείται συνήθως της απόφασης για πιο εξειδικευμένη αγωγή.

Βιολογικές θεραπείες για το άσθμα

Οι βιολογικές θεραπείες χρησιμοποιούνται σε επιλεγμένους ασθενείς με σοβαρό άσθμα.

Στοχεύουν συγκεκριμένους μηχανισμούς της ανοσολογικής φλεγμονής.

Ανάλογα με τον τύπο της νόσου, μπορεί να εξετάζονται φάρμακα που δρουν σε στόχους όπως η IgE, η IL-5, η IL-4/IL-13 ή η TSLP.

Η επιλογή εξαρτάται από την ηλικία, τα χαρακτηριστικά της φλεγμονής, τις προηγούμενες κρίσεις και άλλους παράγοντες.

Η πρόσβαση σε συγκεκριμένες θεραπείες καθορίζεται από τις εγκεκριμένες ενδείξεις και τα αντίστοιχα κριτήρια.

Δεν χρειάζονται όλοι οι ασθενείς με άσθμα βιολογική θεραπεία.

Πώς καταλαβαίνουμε ότι το άσθμα είναι υπό έλεγχο;

Ο καλός έλεγχος δεν σημαίνει απλώς ότι δεν εμφανίστηκε κρίση τις τελευταίες ημέρες.

Περιλαμβάνει την απουσία ενοχλητικών καθημερινών συμπτωμάτων, την καλή αντοχή στη δραστηριότητα και τον χαμηλό κίνδυνο σοβαρών μελλοντικών παροξύνσεων.

Ο γιατρός αξιολογεί μεταξύ άλλων:

• Πόσο συχνά υπάρχουν συμπτώματα κατά τη διάρκεια της ημέρας.
• Αν υπάρχουν νυχτερινές αφυπνίσεις.
• Αν περιορίζεται η σωματική δραστηριότητα.
• Ποια ανακουφιστική αγωγή χρησιμοποιείται και πόσο συχνά.
• Αν υπήρξαν κρίσεις ή ανάγκη επείγουσας φροντίδας.
• Την αναπνευστική λειτουργία.
• Τη σωστή χρήση της θεραπείας.

Η συχνότητα χρήσης ανακουφιστικού ερμηνεύεται ανάλογα με το συγκεκριμένο θεραπευτικό σχήμα.

Για παράδειγμα, οι κανόνες αξιολόγησης χρήσης αποκλειστικού SABA δεν εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο σε ασθενείς που χρησιμοποιούν συνδυαστικό αντιφλεγμονώδες ανακουφιστικό.

Κάθε πότε χρειάζεται επανέλεγχος;

Η συχνότητα εξαρτάται από την κατάσταση και τις θεραπευτικές αλλαγές.

Οι οδηγίες BTS/NICE/SIGN συστήνουν τουλάχιστον ετήσια επανεκτίμηση σε ανθρώπους με άσθμα, καθώς και αξιολόγηση μετά από παρόξυνση.

Μετά την έναρξη ή αλλαγή θεραπείας μπορεί να χρειάζεται νωρίτερος επανέλεγχος.

Δεν πρέπει να θεωρείται ότι ένας άνθρωπος με επίμονα συμπτώματα χρειάζεται να περιμένει μέχρι την ετήσια επίσκεψη.

Γιατί χρειάζεται γραπτό σχέδιο αντιμετώπισης άσθματος;

Το εξατομικευμένο γραπτό σχέδιο βοηθά τον ασθενή να αναγνωρίζει έγκαιρα την επιδείνωση και να γνωρίζει πώς πρέπει να ενεργήσει.

Μπορεί να είναι έντυπο ή ψηφιακό.

Πρέπει να περιλαμβάνει τη συνήθη θεραπεία, τις οδηγίες για την επιδείνωση, τα σημεία που απαιτούν επικοινωνία με γιατρό και τις ενδείξεις επείγουσας βοήθειας.

Σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να βασίζεται τόσο στα συμπτώματα όσο και σε μετρήσεις peak flow.

Το σχέδιο πρέπει να είναι κατανοητό και να προσαρμόζεται στη συγκεκριμένη θεραπεία.

Δεν αντικαθίσταται από γενικές οδηγίες που διαβάζει κάποιος στο διαδίκτυο.

Άσθμα στα παιδιά: Τι πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς;

Το άσθμα μπορεί να εμφανιστεί από την παιδική ηλικία.

Τα συμπτώματα μπορεί να περιλαμβάνουν επαναλαμβανόμενο βήχα, συριγμό και δύσπνοια, ιδιαίτερα κατά τις λοιμώξεις ή τη σωματική δραστηριότητα.

Ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάθε παιδί που εμφανίζει συριγμό έχει απαραίτητα άσθμα.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στα μικρότερα παιδιά.

Πώς γίνεται η διάγνωση στα παιδιά;

Η ηλικία επηρεάζει τη διαγνωστική προσέγγιση.

Σε παιδιά που μπορούν να συνεργαστούν με τις αναπνευστικές δοκιμασίες, η σπιρομέτρηση μπορεί να βοηθήσει στη διάγνωση.

Σε παιδιά προσχολικής ηλικίας, η αξιολόγηση είναι πιο σύνθετη επειδή οι συνηθισμένες δοκιμασίες δεν είναι πάντα εφικτές ή αξιόπιστες.

Ο παιδίατρος ή παιδοπνευμονολόγος λαμβάνει υπόψη το ιστορικό, τη συχνότητα επεισοδίων, τους παράγοντες κινδύνου και την ανταπόκριση σε κατάλληλα σχεδιασμένη θεραπεία.

Χρειάζονται τα παιδιά αντιφλεγμονώδη θεραπεία;

Οι οδηγίες GINA 2026 τονίζουν ότι τα παιδιά ηλικίας 6–11 ετών με άσθμα πρέπει να λαμβάνουν θεραπευτικό σχήμα που περιλαμβάνει εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές.

Η ακριβής επιλογή δεν είναι ίδια με εκείνη των ενηλίκων.

Στα παιδιά μικρότερης ηλικίας απαιτείται ξεχωριστή αξιολόγηση με ηλικιακά κατάλληλα πρωτόκολλα.

Δεν πρέπει να εφαρμόζεται αυτούσιο το θεραπευτικό σχήμα ενός ενήλικα σε παιδί.

Μπορεί το παιδί να πηγαίνει σχολείο και να αθλείται;

Με κατάλληλο έλεγχο, πολλά παιδιά με άσθμα μπορούν να συμμετέχουν στις σχολικές και αθλητικές δραστηριότητες.

Το σχολείο χρειάζεται να γνωρίζει τις απαραίτητες οδηγίες όταν υπάρχει πιθανότητα κρίσης.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι να υπάρχει σαφές σχέδιο για τη χρήση της προβλεπόμενης ανακουφιστικής θεραπείας και για την αναζήτηση βοήθειας.

Ο στόχος δεν είναι ο γενικός αποκλεισμός του παιδιού από την άσκηση, αλλά η ασφαλής συμμετοχή του.

Άσθμα και άσκηση: Μπορώ να τρέχω ή να γυμνάζομαι;

Ναι, πολλοί άνθρωποι με καλά ελεγχόμενο άσθμα μπορούν να γυμνάζονται συστηματικά.

Η σωματική δραστηριότητα προσφέρει σημαντικά οφέλη για τη γενική υγεία.

Ωστόσο, σε ορισμένους ανθρώπους η έντονη προσπάθεια μπορεί να προκαλεί βρογχική σύσπαση.

Η κατάσταση αυτή περιγράφεται ως βρογχόσπασμος που προκαλείται από την άσκηση.

Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι κάθε άνθρωπος που λαχανιάζει κατά το τρέξιμο έχει άσθμα.

Τι μπορεί να βοηθήσει;

Η κατάλληλη προθέρμανση, ο καλός έλεγχος της νόσου και το εξατομικευμένο σχέδιο άσκησης μπορούν να μειώνουν την πιθανότητα συμπτωμάτων.

Ο γιατρός μπορεί να δώσει συγκεκριμένες οδηγίες για την προγραμματισμένη χρήση κατάλληλης ανακουφιστικής αγωγής πριν από την άσκηση, όπου ενδείκνυται.

Δεν πρέπει να λαμβάνονται αυθαίρετα επιπλέον δόσεις.

Αν η άσκηση προκαλεί συστηματικά βήχα, συριγμό ή δύσπνοια, χρειάζεται αξιολόγηση του ελέγχου του άσθματος και πιθανών άλλων αιτιών.

Τι είναι το επαγγελματικό άσθμα;

Το επαγγελματικό άσθμα μπορεί να σχετίζεται με έκθεση σε συγκεκριμένες ουσίες στον χώρο εργασίας.

Ορισμένες χημικές ουσίες, σκόνες, ατμοί ή άλλοι παράγοντες μπορεί να προκαλέσουν ή να επιδεινώσουν αναπνευστικά συμπτώματα.

Για παράδειγμα, εκθέσεις σε ορισμένες βιομηχανικές ουσίες, αλεύρι ή ειδικά επαγγελματικά αλλεργιογόνα μπορούν να έχουν σημασία σε συγκεκριμένους εργαζομένους.

Πώς υποψιαζόμαστε σχέση με την εργασία;

Σημαντική ένδειξη μπορεί να είναι η επιδείνωση των συμπτωμάτων κατά τις ημέρες εργασίας και η βελτίωση τα Σαββατοκύριακα ή κατά την άδεια.

Ωστόσο, η σχέση αυτή δεν επιβεβαιώνει από μόνη της τη διάγνωση.

Μπορεί να χρειάζονται ειδικές μετρήσεις και αξιολόγηση από πνευμονολόγο με σχετική εμπειρία.

Η έγκαιρη διερεύνηση είναι σημαντική, επειδή η συνεχιζόμενη έκθεση μπορεί να επηρεάζει τη μακροχρόνια πορεία.

Άσθμα και εγκυμοσύνη

Το άσθμα χρειάζεται κατάλληλη παρακολούθηση κατά την εγκυμοσύνη.

Ορισμένες γυναίκες παρατηρούν βελτίωση, άλλες επιδείνωση και άλλες μικρή μεταβολή των συμπτωμάτων.

Ο ανεπαρκής έλεγχος μπορεί να έχει συνέπειες τόσο για τη μητέρα όσο και για την εγκυμοσύνη.

Γι’ αυτό οι οδηγίες δίνουν έμφαση στη συνέχιση της κατάλληλης θεραπείας και στην πρόληψη παροξύνσεων.

Πρέπει να σταματήσω το εισπνεόμενο αν μείνω έγκυος;

Όχι χωρίς ιατρική οδηγία.

Η αυθαίρετη διακοπή μπορεί να οδηγήσει σε επιδείνωση του άσθματος.

Ο μαιευτήρας και ο πνευμονολόγος αξιολογούν την καταλληλότητα των φαρμάκων και οργανώνουν την παρακολούθηση.

Η επιλογή θεραπείας γίνεται με βάση τα διαθέσιμα δεδομένα ασφάλειας και τον κίνδυνο από ανεπαρκώς ελεγχόμενη νόσο.

Μπορεί το κάπνισμα να επιδεινώσει το άσθμα;

Ναι.

Ο καπνός αποτελεί σημαντικό ερεθιστικό παράγοντα για τους αεραγωγούς.

Η έκθεση μπορεί να αυξάνει τα συμπτώματα και να δυσκολεύει τον έλεγχο της χρόνιας φλεγμονής.

Η παθητική έκθεση έχει επίσης σημασία, ιδιαίτερα στα παιδιά.

Η διακοπή του καπνίσματος και η αποφυγή έκθεσης στον καπνό αποτελούν σημαντικά μέτρα προστασίας.

Ωστόσο, η διακοπή δεν αντικαθιστά την κατάλληλη αντιφλεγμονώδη θεραπεία.

Άσθμα και γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση

Η γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση μπορεί να συνυπάρχει με το άσθμα.

Σε ορισμένους ανθρώπους, η παλινδρόμηση συνοδεύεται από βήχα ή άλλα συμπτώματα που δυσκολεύουν την αξιολόγηση.

Η κατάλληλη αντιμετώπιση της συμπτωματικής παλινδρόμησης μπορεί να είναι χρήσιμη για τη συνολική υγεία.

Ωστόσο, δεν πρέπει να θεωρείται ότι η θεραπεία παλινδρόμησης χωρίς σχετικά συμπτώματα βελτιώνει υποχρεωτικά τον έλεγχο του άσθματος.

Η αξιολόγηση πρέπει να είναι εξατομικευμένη.

Υπάρχει διατροφή που θεραπεύει το άσθμα;

Δεν έχει αποδειχθεί ότι μια συγκεκριμένη διατροφή θεραπεύει οριστικά το άσθμα.

Μια ισορροπημένη διατροφή μπορεί να υποστηρίζει τη γενική υγεία και τη διαχείριση συνυπαρχόντων παραγόντων κινδύνου.

Η μεσογειακή διατροφή αποτελεί ένα χρήσιμο γενικό διατροφικό πρότυπο, αλλά δεν αντικαθιστά τα εισπνεόμενα φάρμακα.

Βοηθούν οι βιταμίνες και τα συμπληρώματα;

Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ώστε η αυθαίρετη λήψη βιταμινών ή άλλων συμπληρωμάτων να θεωρείται θεραπεία του άσθματος.

Συμπληρώματα μπορεί να χρειάζονται όταν υπάρχει τεκμηριωμένη έλλειψη ή συγκεκριμένη άλλη ιατρική ένδειξη.

Δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως υποκατάστατο της προβλεπόμενης φαρμακευτικής αγωγής.

Μπορεί το μέλι ή κάποιο ρόφημα να σταματήσει την κρίση;

Όχι.

Ένα ζεστό ρόφημα μπορεί να προσφέρει προσωρινή αίσθηση ανακούφισης από ερεθισμό του λαιμού, αλλά δεν αντιμετωπίζει την οξεία στένωση των βρόγχων.

Δεν υπάρχει αξιόπιστη σπιτική συνταγή που να αντικαθιστά τα κατάλληλα φάρμακα μιας κρίσης άσθματος.

Πώς μπορούμε να μειώσουμε τον κίνδυνο κρίσεων;

Η πρόληψη βασίζεται στη σωστή διάγνωση, στον επαρκή έλεγχο της φλεγμονής και στην αναγνώριση των προσωπικών παραγόντων κινδύνου.

Χρήσιμα μέτρα περιλαμβάνουν:

• Τήρηση του κατάλληλου θεραπευτικού σχήματος.
• Τακτικό έλεγχο της τεχνικής εισπνοής.
• Διατήρηση γραπτού εξατομικευμένου σχεδίου άσθματος.
• Αποφυγή καπνού και άλλων τεκμηριωμένων ερεθισμάτων.
• Κατάλληλη αντιμετώπιση αλλεργικής ρινίτιδας ή άλλων συνυπαρχουσών παθήσεων.
• Έγκαιρη αξιολόγηση όταν αυξάνονται τα συμπτώματα.
• Εμβολιασμούς σύμφωνα με το ισχύον εθνικό πρόγραμμα και τις συστάσεις για την ηλικία και την υγεία του ασθενούς.
• Τακτική ιατρική παρακολούθηση.

Η ολοκληρωμένη πρόληψη δεν βασίζεται σε μία μόνο αλλαγή.

Επίσης, δεν είναι πάντα δυνατό να αποφευχθούν όλες οι κρίσεις.

Ακόμη και ένας άνθρωπος με προηγουμένως καλά ελεγχόμενο άσθμα χρειάζεται να γνωρίζει πώς θα αναγνωρίσει μια σοβαρή επιδείνωση.

Συχνές ερωτήσεις για το βρογχικό άσθμα

Τι είναι το άσθμα με απλά λόγια;

Είναι μια χρόνια φλεγμονώδης πάθηση των αεραγωγών που προκαλεί μεταβαλλόμενη στένωση των βρόγχων και συμπτώματα όπως βήχα, δύσπνοια, συριγμό και σφίξιμο στο στήθος.

Ποια είναι τα πρώτα συμπτώματα του άσθματος;

Μπορεί να περιλαμβάνουν επαναλαμβανόμενο βήχα, συριγμό, δύσπνοια ή πίεση στο στήθος. Συχνά εμφανίζονται τη νύχτα ή μετά από συγκεκριμένα ερεθίσματα.

Μπορεί το άσθμα να προκαλεί μόνο βήχα;

Ναι. Σε ορισμένες περιπτώσεις ο βήχας αποτελεί το κυρίαρχο σύμπτωμα. Ωστόσο, χρειάζεται διερεύνηση και άλλων πιθανών αιτιών χρόνιου βήχα.

Πώς καταλαβαίνω αν έχω άσθμα;

Ο συνδυασμός χαρακτηριστικών συμπτωμάτων, εκλυτικών παραγόντων και μεταβλητότητας μπορεί να δημιουργεί υποψία. Η επιβεβαίωση χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση και, όπου είναι δυνατόν, αντικειμενικές αναπνευστικές εξετάσεις.

Μπορεί να υπάρχει άσθμα χωρίς συριγμό;

Ναι. Ο συριγμός δεν εμφανίζεται συνεχώς και η απουσία του δεν αποκλείει το άσθμα. Σε σοβαρή κρίση, η πολύ μειωμένη ροή αέρα μπορεί να αποτελεί ιδιαίτερα ανησυχητικό εύρημα.

Είναι το άσθμα επικίνδυνο;

Μπορεί να προκαλέσει σοβαρές και δυνητικά απειλητικές για τη ζωή κρίσεις. Με κατάλληλη θεραπεία, οι περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να πετύχουν καλό έλεγχο και σημαντική μείωση του κινδύνου.

Είναι το άσθμα μεταδοτικό;

Όχι. Δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο. Ωστόσο, οι αναπνευστικές λοιμώξεις μπορούν να επιδεινώσουν τα συμπτώματα σε ασθενείς που έχουν ήδη άσθμα.

Μπορεί να εμφανιστεί άσθμα για πρώτη φορά σε ενήλικα;

Ναι. Παρότι συχνά αρχίζει στην παιδική ηλικία, μπορεί να εμφανιστεί και αργότερα. Στους ενήλικες χρειάζεται επίσης αξιολόγηση πιθανής επαγγελματικής έκθεσης ή άλλης αναπνευστικής πάθησης.

Μπορεί να έχω άσθμα με φυσιολογική σπιρομέτρηση;

Ναι. Η αναπνευστική λειτουργία μπορεί να είναι φυσιολογική σε περίοδο χωρίς συμπτώματα. Ο γιατρός μπορεί να προτείνει επαναληπτικό ή συμπληρωματικό έλεγχο.

Τι δείχνει η σπιρομέτρηση;

Μετρά τον όγκο και τη ροή του εκπνεόμενου αέρα. Μπορεί να βοηθήσει στην αναγνώριση απόφραξης των αεραγωγών και στην αξιολόγηση της μεταβολής μετά από βρογχοδιασταλτικό.

Είναι το αλλεργικό άσθμα διαφορετικό;

Στο αλλεργικό άσθμα υπάρχει συσχέτιση με αλλεργική ευαισθητοποίηση. Ωστόσο, δεν είναι κάθε άσθμα αλλεργικό και η επιλογή θεραπείας βασίζεται στη συνολική κλινική εικόνα.

Μπορεί το άγχος να προκαλέσει κρίση άσθματος;

Η έντονη συναισθηματική φόρτιση μπορεί να επιδεινώνει τα συμπτώματα σε ορισμένους ανθρώπους. Αυτό δεν σημαίνει ότι το άσθμα είναι ψυχολογική πάθηση ή ότι τα εισπνεόμενα μπορούν να αντικατασταθούν από τεχνικές χαλάρωσης.

Γιατί με πιάνει βήχας τη νύχτα;

Η νυχτερινή επιδείνωση μπορεί να σχετίζεται με άσθμα, αλλά και με άλλες καταστάσεις. Αν υπάρχει ήδη διάγνωση άσθματος, οι συχνές νυχτερινές αφυπνίσεις μπορεί να δείχνουν ανεπαρκή έλεγχο.

Μπορώ να τρέχω αν έχω άσθμα;

Συχνά ναι. Με κατάλληλη θεραπεία, πολλοί άνθρωποι μπορούν να αθλούνται κανονικά. Αν η άσκηση προκαλεί συστηματικά δύσπνοια ή συριγμό, χρειάζεται αξιολόγηση και κατάλληλο σχέδιο αντιμετώπισης.

Ποιο είναι το καλύτερο εισπνεόμενο για άσθμα;

Δεν υπάρχει ένα εισπνεόμενο κατάλληλο για όλους. Οι σύγχρονες οδηγίες δίνουν κεντρικό ρόλο στη θεραπεία που περιλαμβάνει εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές. Η συγκεκριμένη επιλογή εξαρτάται από την ηλικία, τα συμπτώματα και τον κίνδυνο παροξύνσεων.

Μπορώ να χρησιμοποιώ μόνο σαλβουταμόλη;

Οι οδηγίες GINA 2026 δεν συστήνουν αντιμετώπιση του άσθματος μόνο με SABA χωρίς κατάλληλη θεραπεία που περιλαμβάνει εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές. Αν αυτή είναι η τρέχουσα αγωγή σας, χρειάζεται συζήτηση με τον θεράποντα γιατρό και όχι αυθαίρετη αλλαγή.

Τι είναι το σχήμα MART;

Είναι συγκεκριμένη θεραπευτική προσέγγιση στην οποία κατάλληλο συνδυαστικό εισπνεόμενο ICS-φορμοτερόλης χρησιμοποιείται για συντήρηση και ανακούφιση. Δεν είναι όλα τα συνδυαστικά εισπνεόμενα κατάλληλα για αυτό το σχήμα.

Είναι επικίνδυνη η εισπνεόμενη κορτιζόνη;

Η θεραπεία μπορεί να έχει ανεπιθύμητες ενέργειες, ιδιαίτερα ανάλογα με τη δόση και τη χρήση. Ωστόσο, αποτελεί βασική αντιφλεγμονώδη θεραπεία που μειώνει τον κίνδυνο σοβαρών κρίσεων. Η επιλογή και η παρακολούθηση γίνονται από γιατρό.

Πότε χρειάζεται επείγουσα βοήθεια για κρίση άσθματος;

Όταν υπάρχει σοβαρή δυσκολία αναπνοής, αδυναμία ομιλίας, μπλε ή γκριζωπά χείλη, σύγχυση, έντονη εξάντληση ή ανεπαρκής ανταπόκριση στην προβλεπόμενη ανακουφιστική θεραπεία.

Μπορεί το άσθμα να φύγει οριστικά;

Δεν υπάρχει εγγυημένη οριστική θεραπεία. Σε ορισμένους ανθρώπους τα συμπτώματα μπορεί να υποχωρούν για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η νόσος έχει εξαλειφθεί οριστικά.

Είναι το παιδικό άσθμα το ίδιο με το άσθμα ενηλίκων;

Υπάρχουν κοινά χαρακτηριστικά, αλλά η διάγνωση και η θεραπεία χρειάζονται ηλικιακή προσαρμογή. Ιδιαίτερα στα παιδιά προσχολικής ηλικίας ο επαναλαμβανόμενος συριγμός δεν σημαίνει πάντοτε άσθμα.

Μπορώ να συνεχίσω την αγωγή στην εγκυμοσύνη;

Η κατάλληλη ρύθμιση του άσθματος είναι σημαντική κατά την εγκυμοσύνη. Δεν πρέπει να διακόπτεται αυθαίρετα η θεραπεία. Ο πνευμονολόγος και ο μαιευτήρας καθορίζουν το ασφαλές σχήμα.

Χρειάζεται να κάνω εμβόλια αν έχω άσθμα;

Οι συνιστώμενοι εμβολιασμοί για την ηλικία και την κατάσταση υγείας μπορούν να συμβάλουν στην προστασία από αναπνευστικές λοιμώξεις που ενδέχεται να προκαλέσουν παροξύνσεις. Η επιλογή γίνεται σύμφωνα με το ισχύον εθνικό πρόγραμμα.

Μπορεί η διατροφή να θεραπεύσει το άσθμα;

Όχι. Η ισορροπημένη διατροφή υποστηρίζει τη γενική υγεία, αλλά δεν αντικαθιστά την κατάλληλη φαρμακευτική αντιμετώπιση.

Ποιος γιατρός αντιμετωπίζει το βρογχικό άσθμα;

Ο πνευμονολόγος αποτελεί βασικό ειδικό για τη διάγνωση και την παρακολούθηση του άσθματος στους ενηλίκους. Στα παιδιά μπορεί να συμμετέχουν ο παιδίατρος και ο παιδοπνευμονολόγος. Σε αλλεργικές μορφές μπορεί να χρειάζεται και αλλεργιολόγος.

Συμπέρασμα

Το βρογχικό άσθμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης πάθηση που προκαλεί μεταβαλλόμενα αναπνευστικά συμπτώματα, όπως βήχα, δύσπνοια, συριγμό και αίσθημα πίεσης στο στήθος.

Η διάγνωση δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στην παρουσία συμπτωμάτων, αλλά να υποστηρίζεται, όπου είναι δυνατόν, από κατάλληλες εξετάσεις αναπνευστικής λειτουργίας.

Οι σύγχρονες οδηγίες GINA 2026 δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στη θεραπεία που περιλαμβάνει εισπνεόμενο κορτικοστεροειδές, επειδή η αντιμετώπιση της φλεγμονής μειώνει τον κίνδυνο σοβαρών παροξύνσεων.

Η χρήση μόνο βρογχοδιασταλτικού βραχείας δράσης δεν αποτελεί πλέον τη συνιστώμενη στρατηγική αντιμετώπισης.

Εξίσου σημαντικά είναι η σωστή τεχνική εισπνοών, η αναγνώριση των προσωπικών εκλυτικών παραγόντων, η τακτική επανεκτίμηση και η ύπαρξη γραπτού εξατομικευμένου σχεδίου για πιθανή επιδείνωση.

Παρότι δεν υπάρχει θεραπεία που να εγγυάται οριστική ίαση, ο αποτελεσματικός έλεγχος είναι εφικτός σε πολλούς ανθρώπους.

Με κατάλληλη ιατρική παρακολούθηση και εξατομικευμένη αγωγή, τα άτομα με άσθμα μπορούν να διατηρούν μια δραστήρια καθημερινότητα, μειώνοντας τον κίνδυνο σοβαρών κρίσεων και άλλων επιπλοκών.