Κρίσεις Πανικού: Συμπτώματα, Διάρκεια και Αντιμετώπιση

Η καρδιά αρχίζει ξαφνικά να χτυπά δυνατά, η αναπνοή γίνεται δύσκολη και εμφανίζεται η αίσθηση ότι κάτι πολύ κακό πρόκειται να συμβεί. Για κάποιον που βιώνει για πρώτη φορά μια κρίση πανικού, η εμπειρία μπορεί να είναι τόσο έντονη ώστε να πιστέψει ότι παθαίνει έμφραγμα ή ότι χάνει τον έλεγχο του σώματός του.

Οι κρίσεις πανικού είναι επεισόδια ξαφνικού, έντονου φόβου ή δυσφορίας, τα οποία συνοδεύονται από πραγματικά σωματικά και ψυχολογικά συμπτώματα. Συνήθως διαρκούν λίγα λεπτά, όμως η ανησυχία που αφήνουν μπορεί να συνεχιστεί για αρκετή ώρα.

Παρότι μια κρίση πανικού δεν είναι από μόνη της συνήθως επικίνδυνη, τα συμπτώματα δεν πρέπει να αποδίδονται αυτόματα στο άγχος, ιδιαίτερα όταν εμφανίζονται για πρώτη φορά ή συνοδεύονται από έντονο πόνο στο στήθος.

Η κατανόηση του τι συμβαίνει, η σωστή αντίδραση την ώρα της κρίσης και η κατάλληλη επαγγελματική υποστήριξη μπορούν να κάνουν σημαντική διαφορά.

Τι είναι η κρίση πανικού;

Η κρίση πανικού είναι ένα αιφνίδιο επεισόδιο έντονου φόβου ή δυσφορίας που κορυφώνεται μέσα σε λίγα λεπτά.

Κατά τη διάρκειά της, ο οργανισμός ενεργοποιεί μηχανισμούς που σχετίζονται με την αντίδραση απέναντι στον κίνδυνο, ακόμη και όταν δεν υπάρχει πραγματική εξωτερική απειλή.

Αυτή η αντίδραση μπορεί να προκαλέσει αύξηση των καρδιακών παλμών, επιτάχυνση της αναπνοής, εφίδρωση και μυϊκή ένταση.

Οι αλλαγές αυτές γίνονται αισθητές στο σώμα και συχνά ερμηνεύονται ως ένδειξη σοβαρού προβλήματος.

Για παράδειγμα, ένα άτομο που αισθάνεται ξαφνικά έντονη ταχυκαρδία μπορεί να σκεφτεί ότι κινδυνεύει η καρδιά του. Ο φόβος αυτός αυξάνει ακόμη περισσότερο την ένταση και δημιουργεί έναν κύκλο στον οποίο τα σωματικά συμπτώματα και η ανησυχία τροφοδοτούν το ένα το άλλο.

Η κρίση μπορεί να εμφανιστεί σε μια περίοδο αυξημένου στρες, αλλά και σε μια φαινομενικά ήρεμη στιγμή, χωρίς εμφανή αιτία.

Ποια είναι τα συμπτώματα της κρίσης πανικού;

Δεν βιώνουν όλοι οι άνθρωποι μια κρίση πανικού με τον ίδιο τρόπο.

Σε ορισμένους κυριαρχούν οι σωματικές ενοχλήσεις, ενώ άλλοι περιγράφουν κυρίως ένα ξαφνικό, πολύ ισχυρό αίσθημα φόβου.

Σωματικά συμπτώματα

Στα συχνότερα συμπτώματα περιλαμβάνονται:

• Ταχυκαρδία ή έντονη αίσθηση των καρδιακών παλμών.
• Δύσπνοια ή αίσθηση ότι δεν επαρκεί ο αέρας.
• Πίεση, σφίξιμο ή πόνος στο στήθος.
• Ζάλη, αστάθεια ή τάση λιποθυμίας.
• Τρέμουλο στα χέρια ή στα πόδια.
• Έντονη εφίδρωση.
• Ρίγη ή ξαφνικό αίσθημα ζέστης.
• Μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα στα άκρα.
• Ναυτία ή ενόχληση στο στομάχι.
• Ξηροστομία και αίσθημα κόμπου στον λαιμό.

Όταν η αναπνοή γίνεται υπερβολικά γρήγορη ή βαθιά, μπορεί να μειωθεί το διοξείδιο του άνθρακα στο αίμα. Αυτό ενδέχεται να ενισχύσει τη ζάλη και το μυρμήγκιασμα, δημιουργώντας ακόμη μεγαλύτερη ανησυχία.

Ωστόσο, κανένα από αυτά τα συμπτώματα δεν αποδεικνύει από μόνο του ότι πρόκειται για κρίση πανικού.

Ψυχολογικά συμπτώματα

Μαζί με τις σωματικές εκδηλώσεις μπορεί να εμφανιστούν:

• Έντονος φόβος θανάτου.
• Αίσθηση επικείμενης καταστροφής.
• Φόβος ότι το άτομο θα χάσει τον έλεγχο.
• Αίσθηση απομάκρυνσης από το περιβάλλον.
• Αίσθηση ότι το σώμα ή ο εαυτός μοιάζουν ξένοι.
• Δυσκολία συγκέντρωσης και επεξεργασίας όσων συμβαίνουν.

Οι δύο τελευταίες εμπειρίες περιγράφονται ως αποπραγματοποίηση και αποπροσωποποίηση. Μπορεί να είναι ιδιαίτερα δυσάρεστες, αλλά δεν σημαίνουν από μόνες τους ότι το άτομο χάνει την επαφή με την πραγματικότητα.

Πόσο διαρκεί μια κρίση πανικού;

Οι περισσότερες κρίσεις πανικού διαρκούν περίπου 5 έως 20 λεπτά.

Η ένταση των συμπτωμάτων συνήθως αυξάνεται γρήγορα και στη συνέχεια υποχωρεί σταδιακά. Υπάρχουν όμως επεισόδια που διαρκούν περισσότερο, ακόμη και έως μία ώρα.

Μερικές φορές ένα άτομο μπορεί να βιώσει περισσότερα από ένα επεισόδια σε κοντινό χρονικό διάστημα, με αποτέλεσμα να αισθάνεται ότι η κρίση δεν τελειώνει.

Μετά την υποχώρηση των εντονότερων συμπτωμάτων είναι πιθανό να παραμένουν κόπωση, μυϊκή ένταση ή ανησυχία.

Η μεγάλη διάρκεια, πάντως, δεν πρέπει να θεωρείται αυτομάτως φυσιολογική εκδήλωση πανικού. Αν τα συμπτώματα είναι ασυνήθιστα, επιμένουν ή επιδεινώνονται, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

Τι να κάνετε την ώρα μιας κρίσης πανικού

Όταν έχει προηγηθεί ιατρική αξιολόγηση και γνωρίζετε ότι βιώνετε κρίσεις πανικού, ορισμένες πρακτικές μπορούν να βοηθήσουν στη διαχείριση της έντασης.

Ο στόχος δεν είναι να σταματήσετε υποχρεωτικά την κρίση μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, αλλά να δημιουργήσετε συνθήκες ασφάλειας και να αποφύγετε αντιδράσεις που ενδέχεται να επιτείνουν τον φόβο.

1. Βρείτε μια ασφαλή και σταθερή θέση

Αν βρίσκεστε σε ασφαλές περιβάλλον, προσπαθήστε να παραμείνετε εκεί και να καθίσετε άνετα.

Αν οδηγείτε, σταματήστε σε ασφαλές σημείο και μην συνεχίσετε την οδήγηση όσο έχετε έντονη ζάλη, δύσπνοια ή αίσθηση απώλειας ελέγχου.

Δεν είναι απαραίτητο να απομακρυνθείτε βιαστικά από κάθε χώρο όπου εμφανίζεται μια κρίση. Ωστόσο, η προσωπική ασφάλεια έχει πάντα προτεραιότητα.

2. Προσπαθήστε να επιβραδύνετε την αναπνοή

Αν αναπνέετε γρήγορα, προσπαθήστε να αναπνέετε αργά και ήρεμα, χωρίς να παίρνετε υπερβολικά βαθιές ή βεβιασμένες αναπνοές.

Μπορεί να σας βοηθήσει να εισπνέετε απαλά από τη μύτη και να εκπνέετε σταδιακά.

Μερικοί άνθρωποι βρίσκουν χρήσιμο να μετρούν αργά κατά την εισπνοή και την εκπνοή, χωρίς να πιέζονται να τηρήσουν συγκεκριμένο ρυθμό.

Η αναπνοή πρέπει να παραμένει άνετη. Αν μια τεχνική σάς προκαλεί μεγαλύτερη δυσφορία, μην την επιβάλλετε στον εαυτό σας.

Μην αναπνέετε μέσα σε χάρτινη ή πλαστική σακούλα. Η πρακτική αυτή δεν συνιστάται ως μέθοδος πρώτων βοηθειών, επειδή μπορεί να είναι επικίνδυνη όταν υπάρχει άλλη αιτία για τη δύσπνοια ή τον υπεραερισμό.

3. Στρέψτε την προσοχή στο περιβάλλον

Μια τεχνική που ονομάζεται γείωση (grounding) μπορεί να βοηθήσει στη μετατόπιση της προσοχής από τις τρομακτικές σκέψεις προς το παρόν.

Η μέθοδος 5-4-3-2-1 περιλαμβάνει την αναγνώριση:

• 5 πραγμάτων που μπορείτε να δείτε.
• 4 πραγμάτων που μπορείτε να αισθανθείτε με την αφή.
• 3 ήχων που μπορείτε να ακούσετε.
• 2 μυρωδιών που μπορείτε να αντιληφθείτε.
• 1 γεύσης που μπορείτε να αναγνωρίσετε.

Δεν χρειάζεται να ολοκληρώσετε όλα τα βήματα ούτε να χρησιμοποιείτε αυτή τη μέθοδο κάθε φορά.

Είναι μια προαιρετική τεχνική διαχείρισης της έντασης και όχι θεραπεία της διαταραχής πανικού.

4. Θυμηθείτε τι έχει συμβεί σε προηγούμενες κρίσεις

Αν οι κρίσεις σας έχουν αξιολογηθεί από επαγγελματία υγείας, μπορεί να βοηθήσει να θυμηθείτε ότι τα γνώριμα συμπτώματα του πανικού συνήθως κορυφώνονται και στη συνέχεια υποχωρούν.

Μια απλή σκέψη, όπως «Αυτή η ένταση θα περάσει», μπορεί να περιορίσει τον επιπλέον φόβο που δημιουργείται από την αναμονή μιας καταστροφής.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοήσετε νέα ή διαφορετικά συμπτώματα.

5. Ζητήστε υποστήριξη αν τη χρειάζεστε

Η παρουσία ενός ανθρώπου που εμπιστεύεστε μπορεί να σας βοηθήσει να αισθανθείτε μεγαλύτερη ασφάλεια.

Μπορείτε να του πείτε ότι νιώθετε έντονο άγχος και να του ζητήσετε να μείνει μαζί σας ή να σας μιλήσει ήρεμα.

Δεν χρειάζεται να εξηγήσετε αναλυτικά όσα αισθάνεστε την ώρα της μεγαλύτερης έντασης.

Κρίση πανικού ή έμφραγμα; Πότε χρειάζεται άμεση βοήθεια

Η κρίση πανικού και ορισμένες σοβαρές σωματικές καταστάσεις μπορούν να εμφανίζουν παρόμοια συμπτώματα.

Η ταχυκαρδία, ο πόνος στο στήθος, η εφίδρωση, η ναυτία και η δύσπνοια δεν είναι αποκλειστικά χαρακτηριστικά του πανικού.

Δεν υπάρχει ασφαλής τρόπος να αποκλείσει κάποιος μόνος του ένα έμφραγμα επειδή θεωρεί ότι τα συμπτώματα προέρχονται από άγχος.

Χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια όταν εμφανίζονται:

• Έντονος ή πιεστικός πόνος στο στήθος, ιδιαίτερα αν είναι πρωτόγνωρος.
• Πόνος που επεκτείνεται στο χέρι, στον λαιμό, στην πλάτη ή στη γνάθο.
• Σοβαρή δυσκολία στην αναπνοή.
• Λιποθυμία ή απώλεια συνείδησης.
• Ξαφνική αδυναμία στη μία πλευρά του σώματος ή δυσκολία στην ομιλία.
• Ασυνήθιστα συμπτώματα που επιμένουν ή επιδεινώνονται.

Στην Ελλάδα, σε επείγουσα κατάσταση, καλέστε το 112 ή το 166 (ΕΚΑΒ).

Μην οδηγήσετε μόνοι σας προς το νοσοκομείο αν υπάρχει υποψία σοβαρού καρδιακού ή άλλου επείγοντος προβλήματος.

Ακόμη και αν κάποιος έχει ιστορικό κρίσεων πανικού, ένα νέο επεισόδιο δεν πρέπει να θεωρείται αυτομάτως ίδιο με τα προηγούμενα.

Γιατί εμφανίζονται οι κρίσεις πανικού;

Δεν υπάρχει μία μοναδική αιτία που να εξηγεί όλες τις κρίσεις πανικού.

Η εμφάνισή τους μπορεί να σχετίζεται με συνδυασμό βιολογικών, ψυχολογικών και περιβαλλοντικών παραγόντων.

Στρες και σημαντικές αλλαγές στη ζωή

Περίοδοι μεγάλης πίεσης, απώλειες, αλλαγές στην εργασία, δυσκολίες στις σχέσεις ή παρατεταμένη ανησυχία μπορούν να αυξήσουν την ευαλωτότητα σε επεισόδια έντονου άγχους.

Ωστόσο, μια κρίση πανικού μπορεί να εμφανιστεί ακόμη και όταν δεν υπάρχει κάποιος προφανής στρεσογόνος παράγοντας.

Κληρονομικότητα και βιολογικοί παράγοντες

Το οικογενειακό ιστορικό μπορεί να επηρεάζει την πιθανότητα εμφάνισης διαταραχής πανικού.

Εξετάζεται επίσης ο ρόλος των εγκεφαλικών μηχανισμών που εμπλέκονται στην επεξεργασία του φόβου και των σωματικών σημάτων.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η εμφάνιση κρίσεων είναι προκαθορισμένη ή ότι υπάρχει ένα συγκεκριμένο γονίδιο που τις προκαλεί.

Καφεΐνη, νικοτίνη και άλλες ουσίες

Η μεγάλη κατανάλωση καφεΐνης μπορεί να ενισχύσει το αίσθημα παλμών, τη νευρικότητα και την ανησυχία σε ευαίσθητα άτομα.

Η νικοτίνη, η χρήση διεγερτικών ουσιών και η κατανάλωση αλκοόλ μπορούν επίσης να επηρεάσουν το άγχος και τον ύπνο.

Η απότομη διακοπή ορισμένων ουσιών ή φαρμάκων μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα που μοιάζουν με κρίση πανικού και απαιτούν ιατρική εκτίμηση.

Μπορεί να υπάρχει άλλη σωματική αιτία;

Ναι. Ορισμένες παθήσεις, όπως διαταραχές του θυρεοειδούς, προβλήματα καρδιακού ρυθμού ή συγκεκριμένα αναπνευστικά προβλήματα, μπορεί να προκαλέσουν συμπτώματα που θυμίζουν κρίση πανικού.

Ανάλογα με το ιστορικό, ο γιατρός μπορεί να εξετάσει και άλλες πιθανές αιτίες, όπως διακυμάνσεις του σακχάρου ή επιδράσεις φαρμάκων.

Γι’ αυτό η σωστή διάγνωση δεν βασίζεται αποκλειστικά στην περιγραφή του φόβου.

Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην κρίση πανικού και τη διαταραχή πανικού;

Μια μεμονωμένη κρίση πανικού δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει ψυχική διαταραχή.

Κάποιος μπορεί να βιώσει ένα επεισόδιο σε μια ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο και να μην εμφανίσει ξανά αντίστοιχα συμπτώματα.

Η διαταραχή πανικού είναι διαφορετική κατάσταση. Χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες, απροσδόκητες κρίσεις και επίμονη ανησυχία για την εμφάνιση νέων επεισοδίων ή σημαντικές αλλαγές στη συμπεριφορά εξαιτίας αυτού του φόβου.

Για παράδειγμα, ένα άτομο μπορεί να αρχίσει να αποφεύγει τα μέσα μεταφοράς, τα εμπορικά καταστήματα ή τις κοινωνικές δραστηριότητες, επειδή φοβάται ότι θα εμφανιστεί νέα κρίση.

Στα διαγνωστικά κριτήρια περιλαμβάνεται η παρουσία τέτοιων ανησυχιών ή αλλαγών για τουλάχιστον έναν μήνα μετά από κρίση.

Η διάγνωση γίνεται από κατάλληλο επαγγελματία υγείας, αφού εξεταστούν το ιστορικό και οι πιθανές εναλλακτικές εξηγήσεις.

Κρίσεις πανικού και αγοραφοβία

Ορισμένα άτομα αρχίζουν να φοβούνται μέρη ή καταστάσεις από τις οποίες πιστεύουν ότι θα ήταν δύσκολο να απομακρυνθούν ή να λάβουν βοήθεια.

Όταν αυτός ο φόβος γίνεται επίμονος και επηρεάζει σημαντικά την καθημερινότητα, μπορεί να σχετίζεται με αγοραφοβία.

Η αγοραφοβία και η διαταραχή πανικού μπορούν να συνυπάρχουν, αλλά δεν αποτελούν την ίδια διάγνωση.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Η αξιολόγηση αρχίζει συνήθως με αναλυτική συζήτηση για τα συμπτώματα και το ατομικό ιστορικό.

Ο γιατρός μπορεί να ρωτήσει:

• Πότε εμφανίστηκε το πρώτο επεισόδιο;
• Πόσο συχνά συμβαίνουν οι κρίσεις;
• Πόσο διαρκούν;
• Υπάρχουν συγκεκριμένες καταστάσεις που προηγούνται;
• Εμφανίζονται συμπτώματα κατά τη σωματική προσπάθεια;
• Υπάρχει χρήση φαρμάκων, καφεΐνης ή άλλων ουσιών;
• Έχουν αρχίσει να αποφεύγονται δραστηριότητες λόγω φόβου;

Όπου χρειάζεται, μπορεί να πραγματοποιηθεί κλινική εξέταση.

Ανάλογα με την περίπτωση, ενδέχεται να ζητηθούν ηλεκτροκαρδιογράφημα ή εξετάσεις αίματος, για παράδειγμα έλεγχος της λειτουργίας του θυρεοειδούς.

Οι εξετάσεις δεν είναι απαραίτητα ίδιες για όλους. Η επιλογή τους εξαρτάται από τα συμπτώματα, την ηλικία, τους παράγοντες κινδύνου και την εκτίμηση του γιατρού.

Πώς αντιμετωπίζονται οι κρίσεις πανικού μακροπρόθεσμα;

Όταν οι κρίσεις επαναλαμβάνονται και επηρεάζουν την καθημερινότητα, υπάρχουν θεραπείες με επιστημονική τεκμηρίωση.

Ο κατάλληλος τρόπος αντιμετώπισης εξαρτάται από τη διάγνωση, τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, τις προτιμήσεις του ατόμου και τυχόν άλλες παθήσεις.

Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT)

Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία αποτελεί μια από τις βασικές συνιστώμενες ψυχολογικές θεραπείες για τη διαταραχή πανικού.

Βοηθά το άτομο να κατανοήσει τη σχέση ανάμεσα στις σκέψεις, στις σωματικές αισθήσεις και στη συμπεριφορά.

Ένα σημαντικό μέρος της θεραπείας μπορεί να αφορά τον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύονται συμπτώματα όπως η ταχυκαρδία και η ζάλη.

Ανάλογα με το θεραπευτικό πρόγραμμα, χρησιμοποιούνται επίσης τεχνικές σταδιακής έκθεσης σε καταστάσεις ή αισθήσεις που προκαλούν φόβο.

Αυτές οι παρεμβάσεις σχεδιάζονται και εφαρμόζονται με τη βοήθεια κατάλληλα εκπαιδευμένου επαγγελματία.

Σκοπός δεν είναι απλώς να περιοριστεί προσωρινά το άγχος, αλλά να μειωθεί ο φόβος απέναντι στις κρίσεις και να αποκατασταθούν οι δραστηριότητες που έχουν περιοριστεί.

Φαρμακευτική θεραπεία

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστεί φαρμακευτική αγωγή.

Για τη μακροχρόνια αντιμετώπιση της διαταραχής πανικού χρησιμοποιούνται, μεταξύ άλλων, συγκεκριμένα αντικαταθλιπτικά φάρμακα, όπως οι εκλεκτικοί αναστολείς επαναπρόσληψης σεροτονίνης (SSRIs).

Τα φάρμακα αυτά δεν προσφέρουν απαραίτητα άμεση ανακούφιση. Το θεραπευτικό αποτέλεσμα μπορεί να χρειαστεί αρκετές εβδομάδες.

Η επιλογή, η παρακολούθηση και η πιθανή τροποποίηση της αγωγής πρέπει να πραγματοποιούνται από γιατρό.

Οι βενζοδιαζεπίνες δεν συνιστώνται από τις οδηγίες NICE ως θεραπεία για τη διαταραχή πανικού, καθώς συνδέονται με λιγότερο ευνοϊκή μακροχρόνια έκβαση και άλλους κινδύνους.

Δεν πρέπει να ξεκινά, να αλλάζει ή να διακόπτεται φαρμακευτική αγωγή χωρίς ιατρική καθοδήγηση.

Πόσο γρήγορα φαίνεται βελτίωση;

Η πορεία είναι διαφορετική για κάθε άνθρωπο.

Ορισμένοι παρατηρούν σταδιακή βελτίωση με την ψυχοθεραπεία και τις αλλαγές στην καθημερινότητα. Άλλοι χρειάζονται περισσότερο χρόνο ή συνδυασμό θεραπευτικών προσεγγίσεων.

Η ύπαρξη μιας ακόμη κρίσης κατά τη διάρκεια της θεραπείας δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η αντιμετώπιση έχει αποτύχει.

Η συστηματική παρακολούθηση βοηθά στην αξιολόγηση της προόδου και στην προσαρμογή του θεραπευτικού σχεδίου.

Πώς να μειώσετε την πιθανότητα νέων κρίσεων

Δεν υπάρχει μία καθημερινή συνήθεια που να εγγυάται ότι οι κρίσεις πανικού δεν θα επανεμφανιστούν.

Ορισμένα μέτρα, ωστόσο, μπορούν να συμβάλουν στη γενικότερη διαχείριση του άγχους:

• Διατηρήστε όσο γίνεται σταθερό πρόγραμμα ύπνου.
• Παρατηρήστε αν η αυξημένη κατανάλωση καφέ ή ενεργειακών ποτών επιδεινώνει τα συμπτώματα.
• Εντάξτε τακτική σωματική δραστηριότητα στην καθημερινότητα, ανάλογα με την κατάσταση της υγείας σας.
• Περιορίστε το αλκοόλ και αποφύγετε τη χρήση ουσιών ως τρόπο διαχείρισης του άγχους.
• Αναζητήστε υποστήριξη για τη διακοπή του καπνίσματος.
• Εξασκηθείτε σε ήπιες τεχνικές χαλάρωσης.
• Συζητήστε με επαγγελματία ψυχικής υγείας αν αρχίζετε να αποφεύγετε ολοένα περισσότερες καταστάσεις.

Η συνεχής παρακολούθηση των σφυγμών ή της αναπνοής και η επαναλαμβανόμενη αναζήτηση επιβεβαίωσης ότι «όλα είναι καλά» μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να διατηρεί την ανησυχία.

Ένας θεραπευτής μπορεί να σας βοηθήσει να αναγνωρίσετε τέτοιους κύκλους συμπεριφοράς και να τους διαχειριστείτε.

Μπορεί να εμφανιστεί κρίση πανικού στον ύπνο;

Ναι, υπάρχουν κρίσεις πανικού που εμφανίζονται κατά τη διάρκεια του ύπνου και προκαλούν απότομη αφύπνιση.

Το άτομο μπορεί να ξυπνήσει με έντονη ταχυκαρδία, φόβο, εφίδρωση ή δύσπνοια.

Ωστόσο, τα νυχτερινά αυτά συμπτώματα δεν οφείλονται πάντοτε σε κρίσεις πανικού.

Διαταραχές ύπνου, αναπνευστικά προβλήματα ή άλλες ιατρικές καταστάσεις μπορεί να προκαλέσουν παρόμοια εικόνα.

Αν τα επεισόδια επαναλαμβάνονται ή υπάρχουν έντονα αναπνευστικά συμπτώματα, χρειάζεται ιατρική διερεύνηση.

Πώς μπορείτε να βοηθήσετε κάποιον που παθαίνει κρίση πανικού;

Η πρώτη προτεραιότητα είναι να εκτιμηθεί αν το άτομο βρίσκεται σε ασφαλές περιβάλλον και αν υπάρχουν συμπτώματα που απαιτούν επείγουσα ιατρική βοήθεια.

Αν έχει ήδη διαγνωσμένες κρίσεις πανικού και δεν υπάρχουν ανησυχητικά νέα συμπτώματα, μπορείτε να:

• Μείνετε κοντά του και μιλήστε με ήρεμο τόνο.
• Ρωτήσετε τι θα το βοηθούσε εκείνη τη στιγμή.
• Περιορίσετε, εφόσον είναι εφικτό, τον έντονο θόρυβο και την αναστάτωση.
• Αφήσετε χώρο ώστε να αναπνέει και να κινείται άνετα.
• Αποφύγετε να το πιέσετε να εξηγήσει αμέσως τι αισθάνεται.
• Μην το αγγίζετε χωρίς να το ρωτήσετε, ιδιαίτερα αν αυτό αυξάνει την ένταση.

Φράσεις όπως «δεν έχεις τίποτα» ή «σταμάτα να το σκέφτεσαι» μπορεί να κάνουν το άτομο να αισθανθεί ότι η εμπειρία του υποτιμάται.

Είναι προτιμότερο να αναγνωρίσετε ότι βιώνει κάτι δύσκολο, χωρίς να ενισχύετε τον φόβο ή να κάνετε βεβαιωτικές ιατρικές διαγνώσεις.

Αν πρόκειται για πρώτη εμφάνιση σοβαρών συμπτωμάτων ή υπάρχουν ενδείξεις επείγοντος προβλήματος, ζητήστε άμεση ιατρική βοήθεια.

Συχνές ερωτήσεις για τις κρίσεις πανικού

Μπορεί μια κρίση πανικού να προκαλέσει έμφραγμα;

Μια κρίση πανικού δεν ισοδυναμεί με έμφραγμα. Ωστόσο, μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα που μοιάζουν με καρδιακό επεισόδιο.

Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται η πιθανότητα πανικού ως λόγος για να αγνοηθεί ένας νέος ή σοβαρός πόνος στο στήθος.

Μπορεί να λιποθυμήσει κάποιος από κρίση πανικού;

Η ζάλη και η αίσθηση επικείμενης λιποθυμίας είναι συχνές εμπειρίες κατά τη διάρκεια μιας κρίσης.

Η πραγματική απώλεια συνείδησης δεν πρέπει να αποδίδεται αυτόματα στον πανικό. Χρειάζεται αξιολόγηση για πιθανές άλλες αιτίες.

Μπορεί να εμφανιστεί κρίση πανικού χωρίς εμφανή λόγο;

Ναι. Οι κρίσεις μπορούν να εμφανιστούν απροσδόκητα, ακόμη και σε καταστάσεις όπου το άτομο δεν αισθάνεται ιδιαίτερο άγχος πριν από το επεισόδιο.

Αυτό αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικά που εξετάζονται όταν αξιολογείται η πιθανότητα διαταραχής πανικού.

Οι κρίσεις πανικού θεραπεύονται;

Υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπευτικές επιλογές που μπορούν να μειώσουν σημαντικά τη συχνότητα, την ένταση και τις επιπτώσεις των κρίσεων.

Πολλοί άνθρωποι παρουσιάζουν ουσιαστική βελτίωση με κατάλληλη ψυχοθεραπεία και, όταν χρειάζεται, φαρμακευτική αντιμετώπιση.

Η έκβαση εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και δεν μπορεί να προβλεφθεί με βεβαιότητα για κάθε άτομο.

Πρέπει να επισκεφθώ ψυχολόγο ή ψυχίατρο;

Ένας ψυχολόγος με κατάλληλη εκπαίδευση μπορεί να βοηθήσει μέσω τεκμηριωμένης ψυχοθεραπευτικής προσέγγισης.

Ο ψυχίατρος μπορεί επίσης να αξιολογήσει την κατάσταση και να εξετάσει την ανάγκη φαρμακευτικής θεραπείας.

Όταν δεν έχει προηγηθεί ιατρική διερεύνηση, είναι χρήσιμη και η αξιολόγηση από γιατρό ώστε να αποκλειστούν πιθανές σωματικές αιτίες.

Πότε να αναζητήσετε επαγγελματική βοήθεια

Δεν χρειάζεται να περιμένετε μέχρι οι κρίσεις να γίνουν πολύ συχνές για να ζητήσετε υποστήριξη.

Η επαγγελματική αξιολόγηση είναι ιδιαίτερα σημαντική όταν:

• Οι κρίσεις εμφανίζονται επανειλημμένα.
• Υπάρχει συνεχής φόβος ότι θα συμβεί νέο επεισόδιο.
• Αποφεύγετε την εργασία, τις μετακινήσεις ή τις κοινωνικές δραστηριότητες.
• Ο ύπνος και η καθημερινή λειτουργικότητα έχουν επηρεαστεί.
• Χρησιμοποιείτε αλκοόλ ή άλλες ουσίες για να περιορίσετε τα συμπτώματα.
• Δεν είστε βέβαιοι αν πρόκειται πραγματικά για κρίση πανικού.

Στην Ελλάδα λειτουργεί η δωρεάν και ανώνυμη γραμμή ψυχοκοινωνικής υποστήριξης 10306, η οποία παρέχει ψυχολογική υποστήριξη όλο το εικοσιτετράωρο.

Η γραμμή μπορεί να προσφέρει ενημέρωση και καθοδήγηση για θέματα άγχους και ψυχικής υγείας. Δεν αντικαθιστά τις επείγουσες ιατρικές υπηρεσίες.

Τι αξίζει να θυμάστε

Οι κρίσεις πανικού μπορούν να προκαλέσουν πολύ έντονες σωματικές αισθήσεις και πραγματικό φόβο. Για πολλούς ανθρώπους, το δυσκολότερο κομμάτι δεν είναι μόνο το ίδιο το επεισόδιο, αλλά και η ανησυχία ότι θα εμφανιστεί ξανά.

Η σωστή ενημέρωση βοηθά να γίνουν κατανοητά τα συμπτώματα, ενώ η ψυχοθεραπεία και οι υπόλοιπες κατάλληλες παρεμβάσεις μπορούν να περιορίσουν την επίδρασή τους στην καθημερινή ζωή.

Το πιο σημαντικό είναι να μην επιχειρείται αυτοδιάγνωση όταν υπάρχουν νέα ή σοβαρά σωματικά συμπτώματα και να αναζητείται επαγγελματική υποστήριξη όταν οι κρίσεις επαναλαμβάνονται ή περιορίζουν την καθημερινότητα.