Ασκίτης: Τι Είναι, Αίτια, Συμπτώματα και Αντιμετώπιση

Ο ασκίτης είναι η παθολογική συγκέντρωση υγρού μέσα στην κοιλιακή κοιλότητα, στον χώρο που περιβάλλει τα όργανα της κοιλιάς. Μπορεί να προκαλέσει πρήξιμο, αύξηση της περιφέρειας της κοιλιάς, αίσθημα βάρους και, όταν η ποσότητα του υγρού είναι μεγάλη, δυσκολία στην αναπνοή.

Η συχνότερη αιτία είναι η κίρρωση του ήπατος. Ωστόσο, ασκίτης μπορεί να εμφανιστεί και σε ανθρώπους με ορισμένες καρδιακές, νεφρικές ή ογκολογικές παθήσεις.

Η εμφάνιση ασκίτη χρειάζεται ιατρική διερεύνηση, επειδή η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία που προκαλεί τη συγκέντρωση του υγρού.

Τι είναι ο ασκίτης;

Στο εσωτερικό της κοιλιάς υπάρχει μια μεμβράνη που ονομάζεται περιτόναιο. Καλύπτει τα τοιχώματα της κοιλιακής κοιλότητας και την επιφάνεια πολλών κοιλιακών οργάνων.

Φυσιολογικά, στον χώρο ανάμεσα στα πέταλα του περιτοναίου υπάρχει μικρή ποσότητα υγρού, η οποία επιτρέπει στα όργανα να κινούνται χωρίς έντονη τριβή.

Όταν διαταράσσονται οι μηχανισμοί που ρυθμίζουν την παραγωγή και την απορρόφηση αυτού του υγρού, μπορεί να συσσωρευτεί μεγαλύτερη ποσότητα.

Η κατάσταση αυτή ονομάζεται ασκίτης.

Το υγρό δεν βρίσκεται μέσα στο στομάχι ή στο έντερο. Συγκεντρώνεται μέσα στην περιτοναϊκή κοιλότητα, γύρω από τα κοιλιακά όργανα.

Η ποσότητά του μπορεί να είναι μικρή και να εντοπίζεται μόνο με υπερηχογράφημα ή να είναι αρκετά μεγάλη ώστε η κοιλιά να διογκώνεται εμφανώς.

Ποια είναι τα συμπτώματα του ασκίτη;

Ο ασκίτης δεν προκαλεί πάντα έντονα συμπτώματα από την αρχή.

Όταν η ποσότητα του υγρού είναι μικρή, ο άνθρωπος μπορεί να μην παρατηρεί κάποια ιδιαίτερη αλλαγή. Καθώς όμως το υγρό αυξάνεται, εμφανίζονται συχνότερα ενοχλήματα.

1. Πρήξιμο και διόγκωση της κοιλιάς

Το χαρακτηριστικότερο σημάδι είναι η σταδιακή αύξηση της περιφέρειας της κοιλιάς.

Ορισμένοι άνθρωποι διαπιστώνουν ότι τα ρούχα τους στενεύουν ή ότι η κοιλιά φαίνεται περισσότερο διογκωμένη, χωρίς να έχει προηγηθεί ανάλογη αλλαγή στη διατροφή τους.

Σε σημαντικό ασκίτη, η κοιλιά μπορεί να είναι τεντωμένη και να προκαλεί δυσφορία κατά την κίνηση.

2. Γρήγορη αύξηση του σωματικού βάρους

Η συγκέντρωση υγρού μπορεί να προκαλέσει αύξηση του βάρους μέσα σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα.

Αυτή η μεταβολή δεν σημαίνει απαραίτητα αύξηση του σωματικού λίπους.

Σε ανθρώπους με γνωστό ασκίτη, η τακτική παρακολούθηση του βάρους μπορεί να βοηθήσει τον γιατρό να αξιολογήσει την πορεία της κατακράτησης υγρών.

3. Αίσθημα βάρους ή πίεσης στην κοιλιά

Η αύξηση του υγρού μπορεί να προκαλέσει:

• Αίσθημα βάρους στην κοιλιά.
• Δυσφορία κατά το σκύψιμο.
• Πίεση στα κοιλιακά όργανα.
• Δυσκολία σε ορισμένες καθημερινές κινήσεις.
• Αίσθημα έντονου φουσκώματος.

Η ένταση των συμπτωμάτων δεν εξαρτάται αποκλειστικά από την ποσότητα του υγρού, αλλά και από την αιτία και τη γενική κατάσταση του ασθενούς.

4. Μειωμένη όρεξη και γρήγορος κορεσμός

Όταν η κοιλιά είναι διογκωμένη, ο άνθρωπος μπορεί να αισθάνεται ότι χορταίνει γρήγορα ακόμη και μετά από μικρό γεύμα.

Αυτό συμβαίνει επειδή η αυξημένη ενδοκοιλιακή πίεση μπορεί να επηρεάζει την άνεση κατά τη λήψη τροφής.

Σε ασθενείς με χρόνια ηπατική νόσο, η μειωμένη πρόσληψη τροφής χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή, καθώς μπορεί να επιδεινώσει τον υποσιτισμό.

5. Δύσπνοια

Μεγάλη ποσότητα υγρού μπορεί να αυξήσει την πίεση προς το διάφραγμα, τον μυ που συμμετέχει στην αναπνοή.

Αυτό ενδέχεται να περιορίσει την άνεση κατά την αναπνοή, ιδιαίτερα όταν ο άνθρωπος ξαπλώνει ή προσπαθεί να κινηθεί.

Η νέα ή επιδεινούμενη δύσπνοια χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση.

6. Πρήξιμο στα πόδια

Ο ασκίτης μπορεί να συνυπάρχει με οίδημα στους αστραγάλους και στις κνήμες.

Αυτό παρατηρείται ιδιαίτερα σε ορισμένες παθήσεις του ήπατος ή της καρδιάς, στις οποίες διαταράσσεται η ισορροπία υγρών.

Το οίδημα στα πόδια, όμως, δεν αποδεικνύει από μόνο του την παρουσία ασκίτη.

Πότε ο ασκίτης είναι επικίνδυνος;

Η εμφάνιση νέου ασκίτη πρέπει να αξιολογείται από γιατρό, ακόμη και όταν δεν υπάρχει έντονος πόνος.

Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν επιπλοκές, όπως λοίμωξη του ασκιτικού υγρού, επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας ή σημαντική αναπνευστική δυσχέρεια.

Ποια συμπτώματα χρειάζονται επείγουσα αξιολόγηση;

Αναζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια εάν έχετε γνωστό ή πιθανό ασκίτη και εμφανίσετε:

• Πυρετό ή ρίγος.
• Νέο ή έντονο πόνο στην κοιλιά.
• Ασυνήθιστη σύγχυση ή έντονη υπνηλία.
• Σημαντική μείωση της ούρησης.
• Επίμονους εμετούς ή απότομη επιδείνωση της γενικής κατάστασης.
• Έντονη αδυναμία ή λιποθυμικό επεισόδιο.

Η παρουσία πυρετού και κοιλιακού πόνου σε άνθρωπο με ασκίτη μπορεί να υποδηλώνει σοβαρή λοίμωξη και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται μόνο με παυσίπονα στο σπίτι.

Σε περίπτωση σοβαρής δύσπνοιας, απώλειας συνείδησης ή κατάρρευσης, καλέστε το 112 ή το 166.

Σημαντικό είναι επίσης ότι μια λοίμωξη του ασκιτικού υγρού μπορεί, ιδιαίτερα σε ευάλωτους ασθενείς, να εμφανιστεί χωρίς όλα τα χαρακτηριστικά συμπτώματα. Γι’ αυτό η απότομη αλλαγή της κατάστασης ενός ανθρώπου με κίρρωση και ασκίτη απαιτεί προσοχή.

Ποιες είναι οι αιτίες του ασκίτη;

Ο ασκίτης δεν αποτελεί μία ανεξάρτητη νόσο με κοινή αιτία σε όλους.

Είναι μια κλινική εκδήλωση που μπορεί να συνδέεται με διαφορετικές παθήσεις.

Κίρρωση του ήπατος

Η κίρρωση είναι η συχνότερη αιτία ασκίτη.

Πρόκειται για χρόνια ηπατική πάθηση κατά την οποία ο φυσιολογικός ιστός του ήπατος αντικαθίσταται προοδευτικά από ουλώδη ιστό.

Οι μεταβολές αυτές δυσκολεύουν τη φυσιολογική κυκλοφορία του αίματος μέσα από το ήπαρ.

Μπορούν έτσι να αυξηθούν οι πιέσεις στο σύστημα της πυλαίας φλέβας και να ενεργοποιηθούν μηχανισμοί που ευνοούν την κατακράτηση νατρίου και νερού.

Το αποτέλεσμα μπορεί να είναι η συγκέντρωση υγρού στην κοιλιακή κοιλότητα.

Η κίρρωση μπορεί να σχετίζεται, μεταξύ άλλων, με χρόνια ιογενή ηπατίτιδα, ηπατική νόσο που συνδέεται με το αλκοόλ ή μεταβολική στεατοηπατίτιδα.

Πυλαία υπέρταση

Η πυλαία υπέρταση είναι η αυξημένη πίεση στο φλεβικό σύστημα που μεταφέρει αίμα από τα όργανα της κοιλιάς προς το ήπαρ.

Αποτελεί σημαντικό μηχανισμό δημιουργίας ασκίτη σε ανθρώπους με προχωρημένη ηπατική νόσο.

Δεν πρέπει να συγχέεται με τη συνηθισμένη αρτηριακή υπέρταση που μετράμε στο χέρι.

Καρδιακή ανεπάρκεια

Ορισμένες καρδιακές παθήσεις μπορούν να προκαλέσουν αυξημένη φλεβική πίεση και κατακράτηση υγρών.

Ειδικά όταν επηρεάζεται η δεξιά πλευρά της καρδιάς, μπορεί να εμφανιστούν συμφόρηση στο ήπαρ, πρήξιμο στα πόδια και ασκίτης.

Αυτός είναι ένας από τους λόγους που η αξιολόγηση του ασθενούς μπορεί να περιλαμβάνει και καρδιολογικό έλεγχο.

Περισσότερες πληροφορίες θα βρείτε στον οδηγό μας για την καρδιακή ανεπάρκεια.

Κακοήθειες

Ορισμένες μορφές καρκίνου μπορούν να οδηγήσουν σε συγκέντρωση υγρού μέσα στην κοιλιά.

Όταν ο ασκίτης σχετίζεται με κακοήθη νόσο, μπορεί να χρησιμοποιείται ο όρος κακοήθης ασκίτης.

Μπορεί να εμφανιστεί σε συγκεκριμένες περιπτώσεις καρκίνου των ωοθηκών, του παγκρέατος, του στομάχου, του παχέος εντέρου ή άλλων οργάνων.

Η παρουσία ασκίτη δεν σημαίνει αυτομάτως καρκίνο. Η αιτία πρέπει να προσδιορίζεται μέσω κατάλληλης ιατρικής διερεύνησης.

Νεφρικές παθήσεις

Ορισμένες σοβαρές νεφρικές παθήσεις μπορούν να προκαλέσουν διαταραχές στη διαχείριση υγρών και αλάτων.

Το νεφρωσικό σύνδρομο, για παράδειγμα, μπορεί να συνοδεύεται από σημαντική απώλεια πρωτεϊνών στα ούρα, οίδημα και σε ορισμένες περιπτώσεις ασκίτη.

Άλλες, λιγότερο συχνές αιτίες

Ασκίτης μπορεί επίσης να εμφανιστεί σε συγκεκριμένες περιπτώσεις:

• Φυματιώδους περιτονίτιδας.
• Παθήσεων του παγκρέατος.
• Διαταραχών της φλεβικής αποχέτευσης του ήπατος.
• Ορισμένων φλεγμονωδών ή άλλων περιτοναϊκών παθήσεων.

Γι’ αυτό η διάγνωση δεν πρέπει να βασίζεται στην εξωτερική εμφάνιση της κοιλιάς.

Ασκίτης ή απλό φούσκωμα στην κοιλιά;

Το φούσκωμα αποτελεί συχνό σύμπτωμα και στις περισσότερες περιπτώσεις δεν οφείλεται σε ασκίτη.

Μπορεί να σχετίζεται με αέρια, δυσκοιλιότητα, διατροφικούς παράγοντες ή άλλες παθήσεις του πεπτικού.

Ο ασκίτης, αντίθετα, οφείλεται σε πραγματική συγκέντρωση υγρού στην περιτοναϊκή κοιλότητα.

Χαρακτηριστικό	Συνήθες φούσκωμα	Ασκίτης
Πιθανή αιτία	Αέρια ή άλλες πεπτικές διαταραχές	Συγκέντρωση υγρού
Μεταβολή μέσα στην ημέρα	Μπορεί να μεταβάλλεται μετά τα γεύματα	Συχνά επιμένει ή αυξάνεται
Σωματικό βάρος	Δεν αυξάνεται απαραίτητα	Μπορεί να αυξηθεί λόγω υγρού
Συνοδά συμπτώματα	Αέρια, δυσφορία, αλλαγές κενώσεων	Οίδημα, δύσπνοια, αύξηση περιφέρειας κοιλιάς
Διάγνωση	Ανάλογα με την κλινική εικόνα	Ιατρική εξέταση και συχνά υπερηχογράφημα

Ο πίνακας είναι ενδεικτικός. Τα συμπτώματα μπορεί να αλληλεπικαλύπτονται και δεν επιτρέπουν ασφαλή αυτοδιάγνωση.

Πώς γίνεται η διάγνωση του ασκίτη;

Η διάγνωση βασίζεται στο ιατρικό ιστορικό, την κλινική εξέταση και τις κατάλληλες εργαστηριακές ή απεικονιστικές εξετάσεις.

Ο γιατρός προσπαθεί να απαντήσει σε δύο βασικά ερωτήματα: αν πράγματι υπάρχει υγρό στην κοιλιά και ποια είναι η αιτία του.

Κλινική εξέταση

Κατά την εξέταση αξιολογούνται η διάταση της κοιλιάς, η παρουσία οιδήματος, πιθανά σημεία ηπατικής νόσου και η γενική κατάσταση του ασθενούς.

Μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν συγκεκριμένοι χειρισμοί για τον εντοπισμό υγρού.

Ωστόσο, μικρή ποσότητα ασκιτικού υγρού δεν είναι πάντα δυνατό να αναγνωριστεί μόνο με την κλινική εξέταση.

Υπερηχογράφημα κοιλιάς

Το υπερηχογράφημα αποτελεί σημαντικό εργαλείο για την επιβεβαίωση της παρουσίας ασκιτικού υγρού.

Μπορεί να δείξει ακόμη και μικρότερες ποσότητες υγρού και να προσφέρει πληροφορίες για το ήπαρ, τον σπλήνα και άλλα κοιλιακά όργανα.

Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να χρησιμοποιηθεί και υπερηχογράφημα Doppler για την αξιολόγηση της κυκλοφορίας του αίματος.

Εξετάσεις αίματος

Ο γιατρός μπορεί να ζητήσει εξετάσεις για:

• Την ηπατική λειτουργία.
• Τη νεφρική λειτουργία.
• Τα επίπεδα νατρίου και καλίου.
• Την αλβουμίνη του αίματος.
• Τη γενική αίματος.
• Την πηκτικότητα.
• Άλλες παραμέτρους ανάλογα με την πιθανή αιτία.

Οι εξετάσεις αυτές βοηθούν στη συνολική εκτίμηση, αλλά δεν αντικαθιστούν τη διερεύνηση του ίδιου του ασκιτικού υγρού όταν αυτή ενδείκνυται.

Διαγνωστική παρακέντηση

Η διαγνωστική παρακέντηση, γνωστή και ως παρακέντηση ασκιτικού υγρού, είναι μια διαδικασία κατά την οποία ο γιατρός λαμβάνει μικρή ποσότητα υγρού από την κοιλιακή κοιλότητα με κατάλληλη βελόνα, υπό ασφαλείς συνθήκες.

Οι διεθνείς οδηγίες συστήνουν διαγνωστική παρακέντηση σε ανθρώπους με νεοεμφανιζόμενο ασκίτη.

Το δείγμα μπορεί να εξεταστεί για να εντοπιστούν:

• Πιθανή λοίμωξη.
• Η συγκέντρωση πρωτεϊνών.
• Η συγκέντρωση αλβουμίνης.
• Ενδείξεις για την προέλευση του υγρού.
• Κακοήθη κύτταρα ή άλλα ειδικά ευρήματα, όταν υπάρχει σχετική υποψία.

Η παρακέντηση είναι διαφορετική από την απλή εξέταση αίματος και πραγματοποιείται από κατάλληλα εκπαιδευμένο επαγγελματία σε ιατρικό περιβάλλον.

Τι είναι ο δείκτης SAAG;

Ο δείκτης SAAG προκύπτει από τη διαφορά μεταξύ της αλβουμίνης του αίματος και της αλβουμίνης του ασκιτικού υγρού.

Βοηθά τον γιατρό να αξιολογήσει αν ο ασκίτης πιθανότατα σχετίζεται με πυλαία υπέρταση.

Μια τιμή SAAG τουλάχιστον 1,1 g/dL αποτελεί ισχυρή ένδειξη πυλαίας υπέρτασης, χωρίς να προσδιορίζει από μόνη της την ακριβή υποκείμενη πάθηση.

Η ερμηνεία γίνεται μαζί με το ιστορικό, την κλινική εξέταση και τις υπόλοιπες εξετάσεις.

Ποια είναι τα στάδια του ασκίτη;

Στην κλινική πράξη, ιδιαίτερα σε ασθενείς με κίρρωση, ο ασκίτης μπορεί να περιγράφεται ανάλογα με την ποσότητα του υγρού και τον βαθμό διάτασης της κοιλιάς.

Βαθμός 1 — Ήπιος ασκίτης

Υπάρχει μικρή ποσότητα υγρού, η οποία συχνά εντοπίζεται μόνο με υπερηχογράφημα.

Μπορεί να μην υπάρχουν εμφανή συμπτώματα.

Βαθμός 2 — Μέτριος ασκίτης

Παρατηρείται μέτρια, σχετικά συμμετρική διόγκωση της κοιλιάς.

Το άτομο μπορεί να αισθάνεται βάρος ή δυσφορία.

Βαθμός 3 — Μεγάλος ή τεταμένος ασκίτης

Η συγκέντρωση υγρού προκαλεί έντονη διάταση της κοιλιάς.

Μπορεί να περιορίζει την άνεση κατά την αναπνοή, τη διατροφή και την καθημερινή δραστηριότητα.

Η ποσότητα υγρού αποτελεί ένα σημαντικό στοιχείο, αλλά η συνολική βαρύτητα της υποκείμενης νόσου δεν καθορίζεται μόνο από το μέγεθος της κοιλιάς.

Πώς αντιμετωπίζεται ο ασκίτης;

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία, την ποσότητα του υγρού, τη λειτουργία του ήπατος και των νεφρών και τη γενική κατάσταση του ασθενούς.

Στην κίρρωση, η θεραπεία συχνά περιλαμβάνει περιορισμό του νατρίου, διουρητικά και, όταν χρειάζεται, αφαίρεση υγρού με θεραπευτική παρακέντηση.

Αντιμετώπιση της υποκείμενης αιτίας

Πρώτη προτεραιότητα είναι η διερεύνηση και, όπου είναι δυνατόν, η αντιμετώπιση της πάθησης που προκάλεσε τον ασκίτη.

Για παράδειγμα:

• Στην κίρρωση χρειάζεται εξειδικευμένη ηπατολογική φροντίδα.
• Σε ασκίτη καρδιακής αιτιολογίας χρειάζεται κατάλληλη αντιμετώπιση της καρδιακής νόσου.
• Σε κακοήθη ασκίτη, η θεραπεία εξαρτάται από τον τύπο και την έκταση της ογκολογικής πάθησης.
• Σε συγκεκριμένες νεφρικές παθήσεις απαιτείται αντίστοιχη νεφρολογική αντιμετώπιση.

Δεν υπάρχει μία θεραπεία που να είναι κατάλληλη για όλες τις περιπτώσεις.

Περιορισμός αλατιού

Σε ασθενείς με ασκίτη λόγω κίρρωσης, οι ιατρικές οδηγίες συστήνουν συνήθως μέτριο περιορισμό του νατρίου.

Ένα συχνό θεραπευτικό όριο είναι περίπου 2 γραμμάρια νατρίου ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου σε 5 γραμμάρια αλατιού.

Αυτό δεν σημαίνει ότι όλοι οι άνθρωποι με πρησμένη κοιλιά πρέπει να ακολουθήσουν αυστηρή δίαιτα.

Η ποσότητα νατρίου καθορίζεται από τον γιατρό ή τον διαιτολόγο, λαμβάνοντας υπόψη την υποκείμενη πάθηση και τον κίνδυνο υποσιτισμού.

Πρακτικά, η μείωση νατρίου μπορεί να περιλαμβάνει περιορισμό πολύ αλμυρών επεξεργασμένων τροφίμων και αποφυγή προσθήκης μεγάλων ποσοτήτων αλατιού στα γεύματα.

Διουρητικά φάρμακα

Σε ασκίτη λόγω κίρρωσης μπορεί να χρησιμοποιηθούν φάρμακα που αυξάνουν την αποβολή νατρίου και νερού μέσω των νεφρών.

Συχνές κατηγορίες περιλαμβάνουν ανταγωνιστές αλδοστερόνης, όπως η σπιρονολακτόνη, και διουρητικά της αγκύλης, όπως η φουροσεμίδη.

Η επιλογή και η δοσολογία πρέπει να εξατομικεύονται.

Η χρήση διουρητικών απαιτεί παρακολούθηση του σωματικού βάρους, της νεφρικής λειτουργίας, της αρτηριακής πίεσης και των ηλεκτρολυτών.

Δεν πρέπει να ξεκινούν, να αυξάνονται ή να διακόπτονται διουρητικά χωρίς ιατρική καθοδήγηση.

Θεραπευτική παρακέντηση

Όταν ο ασκίτης είναι μεγάλος ή προκαλεί σημαντικά συμπτώματα, μπορεί να πραγματοποιηθεί θεραπευτική παρακέντηση.

Κατά τη διαδικασία αφαιρείται ασκιτικό υγρό με τη βοήθεια ειδικού εξοπλισμού.

Η αφαίρεση του υγρού μπορεί να ανακουφίσει τη διάταση της κοιλιάς και τη δύσπνοια.

Σε μεγάλου όγκου παρακεντήσεις ασθενών με κίρρωση, συνήθως όταν αφαιρούνται περισσότερα από 5 λίτρα, οι οδηγίες προβλέπουν χορήγηση αλβουμίνης σε κατάλληλη ποσότητα, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος κυκλοφορικής δυσλειτουργίας.

Η απόφαση και η παρακολούθηση ανήκουν στην ιατρική ομάδα.

Τι είναι ο ανθεκτικός ασκίτης;

Ορισμένοι ασθενείς εμφανίζουν ασκίτη που δεν ελέγχεται επαρκώς με τις συνήθεις θεραπευτικές παρεμβάσεις ή επανεμφανίζεται γρήγορα.

Η κατάσταση αυτή μπορεί να ονομάζεται ανθεκτικός ασκίτης.

Σε κατάλληλα επιλεγμένους ασθενείς μπορεί να εξεταστεί η δημιουργία ενδοηπατικής πυλαιοσυστηματικής επικοινωνίας μέσω της διαδικασίας TIPS.

Η διαδικασία αποσκοπεί στη μείωση της πυλαίας πίεσης, αλλά δεν είναι κατάλληλη για όλους.

Απαιτεί εξειδικευμένη εκτίμηση, επειδή μπορεί να συνοδεύεται από σημαντικούς κινδύνους.

Μεταμόσχευση ήπατος

Όταν ο ασκίτης οφείλεται σε προχωρημένη κίρρωση, η εμφάνισή του αποτελεί σημαντικό γεγονός στην πορεία της ηπατικής νόσου.

Σε κατάλληλους ασθενείς μπορεί να χρειαστεί αξιολόγηση για μεταμόσχευση ήπατος.

Η απόφαση εξαρτάται από τη συνολική κατάσταση της υγείας και τα κριτήρια της μεταμοσχευτικής ομάδας.

Ασκίτης και διατροφή: Τι πρέπει να προσέχουμε;

Η διατροφή παίζει σημαντικό ρόλο στη φροντίδα πολλών ασθενών με ασκίτη, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχει χρόνια ηπατική νόσος.

Ωστόσο, η διατροφική αντιμετώπιση δεν είναι ίδια για όλους.

Χρειάζεται να περιορίσουμε το νερό;

Όχι απαραίτητα.

Σε πολλούς ασθενείς με ασκίτη λόγω κίρρωσης δεν απαιτείται συστηματικός περιορισμός υγρών.

Τέτοιος περιορισμός μπορεί να χρειάζεται σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, για παράδειγμα όταν υπάρχει σημαντική υπονατριαιμία, σύμφωνα με την ιατρική αξιολόγηση.

Η αυθαίρετη μείωση της κατανάλωσης νερού μπορεί να προκαλέσει επιπλέον προβλήματα.

Χρειάζεται περιορισμός πρωτεΐνης;

Δεν πρέπει να εφαρμόζεται γενικός περιορισμός πρωτεΐνης μόνο και μόνο επειδή υπάρχει κίρρωση ή ασκίτης.

Οι ασθενείς με προχωρημένη ηπατική νόσο μπορεί να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο απώλειας μυϊκής μάζας και υποσιτισμού.

Η διατροφή πρέπει να καλύπτει τις εξατομικευμένες ανάγκες σε ενέργεια και πρωτεΐνη, με καθοδήγηση κατάλληλου επαγγελματία υγείας.

Τι ισχύει για το αλκοόλ;

Όταν υπάρχει κίρρωση, η αποφυγή κατανάλωσης αλκοόλ αποτελεί σημαντικό μέρος της ιατρικής φροντίδας.

Σε ανθρώπους με εξάρτηση από το αλκοόλ, η διακοπή μπορεί να χρειάζεται οργανωμένη ιατρική υποστήριξη.

Ποιες επιπλοκές μπορεί να προκαλέσει ο ασκίτης;

Ο ασκίτης μπορεί να συνδέεται με διαφορετικές επιπλοκές, ιδιαίτερα όταν αποτελεί εκδήλωση προχωρημένης ηπατικής νόσου.

Αυτόματη βακτηριακή περιτονίτιδα

Η αυτόματη βακτηριακή περιτονίτιδα είναι σοβαρή λοίμωξη του ασκιτικού υγρού, η οποία μπορεί να εμφανιστεί σε ανθρώπους με κίρρωση και ασκίτη.

Μπορεί να προκαλέσει πυρετό, πόνο στην κοιλιά ή επιδείνωση της γενικής κατάστασης.

Σε ορισμένες περιπτώσεις εμφανίζεται με λιγότερο χαρακτηριστικά συμπτώματα, όπως σύγχυση ή επιδείνωση της νεφρικής λειτουργίας.

Η διάγνωση γίνεται με εξέταση του ασκιτικού υγρού και η αντιμετώπιση απαιτεί άμεση ιατρική φροντίδα, συνήθως με αντιβιοτική θεραπεία.

Νεφρική δυσλειτουργία

Η προχωρημένη κίρρωση και οι διαταραχές της κυκλοφορίας μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργία των νεφρών.

Σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να εμφανιστεί οξεία νεφρική βλάβη ή ηπατονεφρικό σύνδρομο.

Η έγκαιρη αναγνώριση τέτοιων επιπλοκών είναι ιδιαίτερα σημαντική.

Κήλες

Η αυξημένη πίεση μέσα στην κοιλιά μπορεί να συμβάλει στην εμφάνιση ή την επιδείνωση κηλών, ιδιαίτερα στην περιοχή του ομφαλού.

Η αντιμετώπιση καθορίζεται εξατομικευμένα.

Δυσκολία στην αναπνοή

Μεγάλη ποσότητα υγρού μπορεί να περιορίσει την κινητικότητα του διαφράγματος.

Σε ανθρώπους με προχωρημένη ηπατική νόσο μπορεί επίσης να συσσωρευτεί υγρό στην περιοχή του θώρακα, κατάσταση που ονομάζεται ηπατικός υδροθώρακας.

Η σημαντική αναπνευστική δυσχέρεια χρειάζεται άμεση αξιολόγηση.

Μπορεί ο ασκίτης να υποχωρήσει;

Η εξέλιξη εξαρτάται κυρίως από την αιτία.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η κατάλληλη αντιμετώπιση της υποκείμενης πάθησης και της κατακράτησης υγρών μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική βελτίωση ή υποχώρηση του ασκίτη.

Σε άλλες περιπτώσεις το υγρό μπορεί να επανεμφανίζεται και να χρειάζεται μακροχρόνια παρακολούθηση.

Όταν ο ασκίτης σχετίζεται με προχωρημένη κίρρωση, η πορεία της νόσου μπορεί να είναι σύνθετη και να απαιτεί τακτική ηπατολογική φροντίδα.

Η εμφάνιση ασκίτη δεν επιτρέπει από μόνη της την πρόβλεψη του ατομικού προσδόκιμου ζωής.

Καθημερινή παρακολούθηση του ασκίτη

Σε ανθρώπους με ήδη διαγνωσμένο ασκίτη, η ομάδα υγείας μπορεί να συστήσει συγκεκριμένο πρόγραμμα παρακολούθησης.

Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει:

• Τακτική μέτρηση σωματικού βάρους.
• Παρακολούθηση της περιφέρειας της κοιλιάς.
• Καταγραφή αλλαγών στη δύσπνοια ή στο οίδημα.
• Παρακολούθηση της ούρησης.
• Τήρηση της συνταγογραφημένης αγωγής.
• Προγραμματισμένες εξετάσεις αίματος.

Οι μεταβολές πρέπει να αξιολογούνται σύμφωνα με το εξατομικευμένο πλάνο του γιατρού.

Η ξαφνική επιδείνωση δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με αυθαίρετη αύξηση των διουρητικών.

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στη λήψη μη στεροειδών αντιφλεγμονωδών φαρμάκων, όπως η ιβουπροφαίνη, επειδή σε ασθενείς με κίρρωση και ασκίτη μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο νεφρικών προβλημάτων.

Συχνές ερωτήσεις για τον ασκίτη

Τι είναι ο ασκίτης με απλά λόγια;

Είναι η παθολογική συγκέντρωση υγρού μέσα στην κοιλιακή κοιλότητα. Μπορεί να προκαλέσει πρήξιμο, βάρος και αύξηση της περιφέρειας της κοιλιάς.

Είναι ο ασκίτης πάντα ένδειξη καρκίνου;

Όχι. Η συχνότερη αιτία του είναι η κίρρωση του ήπατος. Μπορεί επίσης να σχετίζεται με καρδιακές, νεφρικές ή ογκολογικές παθήσεις.

Πώς καταλαβαίνουμε ότι έχουμε υγρό στην κοιλιά;

Η επίμονη διόγκωση της κοιλιάς, η αύξηση βάρους και το αίσθημα πίεσης μπορεί να αποτελούν ενδείξεις. Η επιβεβαίωση γίνεται από γιατρό, συχνά με υπερηχογράφημα.

Μπορεί ο ασκίτης να προκαλεί πόνο;

Ναι. Η διάταση της κοιλιάς μπορεί να προκαλεί δυσφορία ή αίσθημα πίεσης. Έντονος νέος πόνος, ιδιαίτερα με πυρετό, χρειάζεται επείγουσα αξιολόγηση.

Είναι επικίνδυνη η παρακέντηση;

Η παρακέντηση αποτελεί καθιερωμένη ιατρική πράξη, αλλά όπως κάθε επεμβατική διαδικασία έχει πιθανούς κινδύνους. Πραγματοποιείται από κατάλληλα εκπαιδευμένους επαγγελματίες, με τα απαραίτητα μέτρα ασφαλείας.

Μπορεί να ξαναμαζευτεί υγρό μετά την παρακέντηση;

Ναι. Η παρακέντηση αφαιρεί το συσσωρευμένο υγρό, αλλά δεν θεραπεύει απαραίτητα την υποκείμενη αιτία. Σε ορισμένους ασθενείς χρειάζεται επανάληψη.

Χρειάζεται κάποιος με ασκίτη να πίνει λιγότερο νερό;

Όχι σε όλες τις περιπτώσεις. Η πρόσληψη υγρών πρέπει να καθορίζεται από τον γιατρό, ιδιαίτερα όταν υπάρχουν κίρρωση, διαταραχές νατρίου, νεφρική νόσος ή καρδιακή ανεπάρκεια.

Ποιος γιατρός αντιμετωπίζει τον ασκίτη;

Η αρχική αξιολόγηση μπορεί να γίνει από παθολόγο ή γαστρεντερολόγο. Όταν ο ασκίτης σχετίζεται με κίρρωση, η παρακολούθηση γίνεται συχνά από γαστρεντερολόγο-ηπατολόγο. Ανάλογα με την αιτία μπορεί να χρειάζεται συνεργασία και με άλλες ειδικότητες.

Μπορεί ο ασκίτης να θεραπευτεί οριστικά;

Εξαρτάται από την υποκείμενη πάθηση. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να υποχωρήσει με την κατάλληλη θεραπεία, ενώ σε άλλες απαιτείται μακροχρόνια διαχείριση και παρακολούθηση.

Συμπέρασμα

Ο ασκίτης είναι η παθολογική συγκέντρωση υγρού στην κοιλιακή κοιλότητα και μπορεί να αποτελεί εκδήλωση σημαντικής υποκείμενης πάθησης.

Η κίρρωση του ήπατος είναι η συχνότερη αιτία, αλλά χρειάζεται να εξετάζονται και άλλες πιθανότητες, όπως συγκεκριμένες καρδιακές, νεφρικές ή ογκολογικές παθήσεις.

Η διάγνωση βασίζεται στην κλινική εξέταση, στις απεικονιστικές εξετάσεις και, όταν ενδείκνυται, στη διαγνωστική παρακέντηση.

Η θεραπεία μπορεί να περιλαμβάνει αντιμετώπιση της υποκείμενης νόσου, διατροφικές παρεμβάσεις, διουρητικά, θεραπευτική παρακέντηση ή εξειδικευμένες επεμβάσεις.

Η νέα εμφάνιση ασκίτη χρειάζεται ιατρική διερεύνηση, ενώ ο πυρετός, ο έντονος κοιλιακός πόνος, η σύγχυση και η σημαντική επιδείνωση της γενικής κατάστασης απαιτούν άμεση αξιολόγηση.