Ιατρικές Πληροφορίες
  

Alzheimer (Νόσος)

 

Ορισμός

 

Η νόσος Αlzheimer είναι μια προοδευτική νευροεκφυλιστική νόσος και η πιο συχνή μορφή άνοιας

 

 

 

Αιτιολογία - Παράγοντες κινδύνου

 

Σαν κυριότεροι παράγοντες που συμμετέχουν στην εμφάνιση της νόσου θεωρούνται:

 

α. η κληρονομικότητα, με την έννοια της αυξημένης πιθανότητας εμφάνισης της νόσου, όταν νοσεί κάποιος πρώτου βαθμού συγγενής.

β. πιθανή γονιδιακή βλάβη που σχετίζεται με τα χρωμοσώματα 21, 19, 14. Έχουν απομονωθεί επίσης γονίδια φορείς της νόσου χωρίς όμως να σημαίνει ότι ο φέρων τα γονίδια θα νοσήσει (υπολειπόμενο γονίδιο).

γ. η μείωση της δραστηριότητας της ακετυλοχολινεστεράσης, βασικού ενζύμου για τη σύνθεση της χολινεστεράσης, με αποτέλεσμα την απενεργοποίηση των αντίστοιχων κυττάρων.

δ. πιθανή ιογενής λοίμωξη από ιό βραδείας δράσεως.

ε. τοξική βλάβη των κυττάρων από ουσίες όπως ο μόλυβδος. στ. Πιθανός αυτοάνοσος μηχανισμός.

ζ. Η εναπόθεση β-αμυλοειδούς πρωτεΐνης σε μορφή πλακών στο Κ.Ν.Σ. και βέβαια η συμμετοχή διαφόρων προδιαθεσικών παραγόντων όπως:

 

  • η μεγάλη ηλικία 
  • το φύλο (οι γυναίκες νοσούν 13% περισσότερο από τους άνδρες)
  • η μείωση διαφόρων αντιοξειδωτικών παραγόντων στον οργανισμό
  • κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, νόσοι του κυκλοφορικού, αρτηριακή υπέρταση κ.ά.

 

 

 

Παράγοντες κινδύνου

 

Ηλικία

 

Ένας από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου είναι η προχωρημένη ηλικία, καθώς οι περισσότεροι που πάσχουν από την νόσο είναι ηλικίας άνω των 65 ετών, ενώ η νόσος είναι σπάνια σε άτομα ηλικίας κάτω των 50 ετών. Όσο αυξάνεται η ηλικία αυξάνεται και ο κίνδυνος εκδήλωσης της νόσου. Ο αριθμός των ατόμων που πάσχουν από τη νόσο διπλασιάζεται για κάθε πέντε έτη μετά τα 65, ενώ το 50% σχεδόν των ηλικιωμένων πάνω από την ηλικία των 85 ετών πάσχουν από τη νόσο.

 

 

Σακχαρώδης διαβήτης

 

Ο σακχαρώδης διαβήτης σχετίζεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου Alzheimer είτε γιατί προκαλεί βλάβες στα αγγεία του εγκεφάλου, επιτείνοντας έτσι τα συμπτώματα της νόσου Alzheimer που εμφανίζονται πιο νωρίς λόγω των αγγειακών βλαβών που έχουν ήδη προκληθεί στον εγκέφαλο, είτε γιατί υπάρχει κάποια άγνωστη μέχρι στιγμής αιτιολογική σύνθεση της νόσου Alzheimer με ελαττωμένα επίπεδα ινσουλίνης. Υπάρχουν μάλιστα ενδείξεις ότι η νόσος Alzheimer αποτελεί ένα είδος διαβήτη (διαβήτης τύπου 3).

 

 

Παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου

 

  • η υπέρταση,
  • η αυξημένη χοληστερίνη,
  • η παχυσαρκία
  • το κάπνισμα πιστεύεται ότι μπορεί να αυξήσουν το κίνδυνο εμφάνισης άνοιας με τη δημιουργία αθηροσκλήρωσης.

 

 

 

Συμπτωματολογία

 

Η πιο σημαντική κατηγορία συμπτωμάτων που εμφανίζονται στη νόσο Alzheimer είναι τα νευροψυχιατρικά και συμπεριφορικά συμπτώματα, τα οποία αποτελούν μια ξεχωριστή κλινική οντότητα. Αυτά συμβαίνουν περίπου στο 80% των ασθενών και  εμφανίζονται σε διάφορα στάδια κατά τη διάρκεια της νόσου. Οι διαταραχές του συναισθήματος παρατηρούνται κυρίως στα αρχικά στάδια, ενώ οι ψυχωσικές και οι διεγερτικές διαταραχές παρατηρούνται στα άτομα με μέτρια μορφή της νόσου.

 

 

Τα κυριότερα από τα συμπτώματα είναι τα εξής:

 

Κατάθλιψη. Η συχνότητα της κατάθλιψης σε ασθενείς με νόσο Alzheimer  κυμαίνεται μεταξύ 20 και 40%. Ο ασθενής εμφανίζει μειωμένη διάθεση, έλλειψη ενέργειας και εμφανή απώλεια ενδιαφέροντος και χαράς για τις διάφορες δραστηριότητες.

 

Σταδιακή έκπτωση της πρόσφατης - βραχύχρονης μνήμης που εξελίσσεται σε γενικότερη διαταραχή της μνήμης

 

  • Ψυχωτικές διαταραχές. Εμφανίζονται στο 70% των περιπτώσεων και είναι συνήθως παρανοϊκού χαρακτήρα έκπτωση της κρίσης, αδυναμία έκφρασης σύνθετων λογισμών, αφασικές, απραξικές ή και αγνωσιακές διαταραχές.
  • Άγχος. Οι ασθενείς παρουσιάζουν άγχος για προβλήματα, τα οποία δεν τους απασχολούσαν προηγούμενα
  • Διαταραχές του προσανατολισμού στο χώρο, το χρόνο και τον ίδιο του τον εαυτό.
  • Διαταραχές ύπνου. Η συχνότητά των διαταραχών ύπνου αυξάνεται με την εξέλιξη της νόσου
  • Συναισθηματική αστάθεια, ευσυγκινησία ή και εκρήξεις επιθετικότητας ή ακόμη απάθεια, αδιαφορία ή καχυποψία μέχρι παρανοϊκού βαθμού
  • Επιθετικότητα. Η επιθετική συμπεριφορά εκδηλώνεται είτε λεκτικά είτε με έργα. Είναι ένα σύμπτωμα το οποίο εμφανίζεται στην μέτριας μορφής νόσο Alzheimer.
  • Η ψυχωσική συμπτωματολογία με παραισθήσεις, ψευδαισθήσεις, παραληρητικές ιδέες, κυρίως διωκτικού περιεχομένου
  • Ακράτεια, φυγές και πλανήσεις.

 

 

 

Διάγνωση - Ιατρικές Εξετάσεις

 

Η διάγνωση της άνοιας δεν είναι δύσκολη. Η επιβεβαίωση όμως της νόσου Alzheimer μπορεί να γίνει μόνο με ιστολογική εξέταση του εγκεφάλου του ασθενούς μετά θάνατον.

 

  • Η κλινική εξέταση παραμένει το βασικό κριτήριο προσδιορισμού της διαταραχής και περιλαμβάνει διάφορα ερωτηματολόγια προς καθορισμό του σταδίου.
  • Νευροψυχολογικός έλεγχος, ο οποίος είναι απαραίτητος για την εξέταση της μνήμης αλλά και άλλων νοητικών λειτουργιών όπως είναι η προσοχή, η μάθηση, η ανάκληση η γλώσσα και οι οπτικοχωρικές ικανότητες.
  • Εξετάσεις αίματος: Ελέγχονται η ομοκυστεΐνη, η βιταμίνη Β12, η θυρεοειδική λειτουργία, τα γονίδια που αναφέρθηκαν παραπάνω αλλά και άλλοι παράγοντες που μπορεί να σχετίζονται με τη λειτουργία της μνήμης.

 

 

Νευροαπεικονιστικές εξετάσεις:

 

  • Αξονική τομογραφία (CT) και
  • Μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου (MRI), όπου μπορεί να απεικονιστεί εγκεφαλική και φλοιική ατροφία και ειδικότερα η ατροφία του ιππόκαμπου, της περιοχής του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνη για τη μνήμη.
  • Εγκεφαλογράφημα.

 

Ακόμη μπορεί να προχωρήσει κανείς σε γενετικό έλεγχο, προσδιορισμό παθολογικών πρωτεϊνών και αμυλοειδών ή και σε εξέταση Ε.Ν.Υ. Έχει αποδειχθεί ότι η τιμή του β-αμυλοειδούς στο ΕΝΥ είναι μειωμένη και της τ-πρωτεΐνης αυξημένη σε ασθενείς με νόσο Alzheimer.

 

 

 

Θεραπεία

 

Δεν υπάρχει θεραπεία για τη νόσο του Alzheimer. Παρόλα αυτά υπάρχουν φαρμακευτικές και μη φαρμακευτικές μέθοδοι που μάλλον επιβραδύνουν την εξέλιξή της.

 

 

Μη φαρμακευτικές μέθοδοι:

 

Τα τελευταία χρόνια χρησιμοποιούνται μη φαρμακευτικές μέθοδοι, κυρίως σε ασθενείς που βρίσκονται στο αρχικό ή μέσο στάδιο της νόσου και εφαρμόζονται σε συνδυασμό με τη φαρμακευτική αγωγή. Κύριος στόχος των μη φαρμακευτικών θεραπειών είναι η κινητοποίηση του ασθενούς, η ενίσχυση της καθημερινής λειτουργικότητάς του και η βελτίωση της ποιότητας ζωής τόσο του ιδίου όσο και των περιθαλπόντων. Στις θεραπείες αυτές περιλαμβάνονται:

 

  1. η ψυχοθεραπεία
  2. η γνωστική παρέμβαση
  3. η τροποποίηση της συμπεριφοράς
  4. η πρόκληση ευχάριστων αναμνήσεων
  5. η λογοθεραπεία
  6. η εργοθεραπεία
  7. η μουσικοθεραπεία
  8. η σωματική άσκηση

 

 

Φαρμακευτικά χορηγούνται:

 

  • Μια κατηγορία φαρμακευτικών ουσιών η οποία χρησιμοποιείται ευρέως στη θεραπεία της νόσου Alzheimer είναι οι αναστολείς  τωνχολινεστερασών αναστολείς της χολιστεράσης
  • παράγοντες απελευθέρωσης ακετυλοχολίνης
  • ουσίες πρόδρομες της ακετυλοχολίνης.
  • χορήγηση βιταμινών
  • χορήγηση αντιοξειδωτικών ουσιών

 

Βασικό όμως ρόλο φαίνεται να αποτελεί η ψυχοκοινωνική φροντίδα και η συνεχής προσπάθεια διατήρησης των όποιων ικανοτήτων εξακολουθεί να διαθέτει ο ασθενής

 

 

 

Επιπλοκές

 

Οι επιπλοκές εμφανίζονται στο ΙΙI στάδιο της νόσου όπου χάνουν σταδιακά την ικανότητα να φροντίζουν τους εαυτούς τους. Αυτό τους καθιστά πιο επιρρεπείς σε ατυχήματα και τα προβλήματα υγείας:

 

Η κυριότερη επιπλοκή, που επηρεάζει τόσο τον ίδιο τον ασθενή όσο και το περιβάλλον του, είναι η κοινωνική απόσυρση. Ο ασθενής σε προχωρημένα στάδια της νόσου, δεν αναγνωρίζει τα οικεία του πρόσωπα και το σπίτι του, και θέτει τον εαυτό του σε κίνδυνο. Υπάρχει συχνά αδυναμία στη σίτιση (δυσκολία στην κατάποση)

 

  • Πνευμονία – αυτό αποτελεί σημαντικό κίνδυνο όταν οι ασθενείς αρχίσουν να χάνουν την ικανότητά τους να καταπιούν σωστά. Τρόφιμα και ποτά πηγαίνουν συχνά σε λάθος δρόμο – εισρρόφηση - με τον  κίνδυνο της πνευμονίας.
  • Ουρολοίμωξη – όταν ο ασθενής έχει ακράτεια μπορεί να είναι αναγκαίο να τεθεί ένας καθετήρας ουροδόχου κύστεως. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο λοιμώξεων του ουροποιητικού συστήματος. Οι λοιμώξεις του ουροποιητικού συστήματος μπορεί να γίνουν πολύ σοβαρές και απειλητικές για τη ζωή.
  • Τραυματισμοί – αποπροσανατολισμός και η περιπλάνηση είναι κοινά συμπτώματα της νόσου του Alzheimer. Οι ασθενείς είναι πολύ πιο πιθανό να πέσουν και έτσι να έχουμε κάταγμα των οστών ή έναν τραυματισμό στο κεφάλι. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος αν έχουν προβλήματα ύπνου. Μπορεί να σηκωθούν μέσα στη νύχτα και να περιπλανηθούν ενώ άλλοι είναι κοιμισμένοι.

 

 

 

Πρόληψη

 

Δυστυχώς δεν γνωρίζουμε πως μπορούμε να προλάβουμε ή να αναστείλουμε την εμφάνιση της νόσου Alzheimer.

 

 

Ωστόσο, από διάφορες έρευνες προκύπτει ότι ορισμένοι παράγοντες ίσως περιορίζουν τον κίνδυνο εμφάνισης της νόσου, όπως:

 

Η διατήρηση καλής φυσικής κατάστασης, δηλαδή:

 

  • η συστηματική, έστω και ήπια, άσκηση (απλό βάδισμα,
  • γυμναστική, κολύμπι ή οποιοδήποτε άλλη μορφή άσκησης
  • ο περιορισμός των καρδιαγγειακών παραγόντων κινδύνου (αρτηριακή υπέρταση, αυξημένη χοληστερίνη και παχυσαρκία) μειώνουν τον κίνδυνο εκδήλωσης νόσου του Alzheimer.

 

Η διατροφή και ειδικά η μεσογειακή διατροφή, η οποία είναι πλούσια σε φρούτα, λαχανικά και ελαιόλαδο δρα προστατευτικά, καθώς άτομα που ακολουθούν μεσογειακή διατροφή παρουσιάζουν 68% λιγότερες πιθανότητες εμφάνισης της νόσου συγκριτικά με άτομα που δεν ακολουθούν το μεσογειακό πρότυπο διατροφής.

 

 

Γενικά, οι τροφές που πρέπει να προτιμούνται είναι:

 

  • Τροφές πλούσιες σε ω-3 λιπαρά οξέα (ψάρια, όπως σαρδέλες, σολομός, σκουμπρί, τόνος, μπακαλιάρος).
  • Φρούτα, λαχανικά.
  • Τροφές πλούσιες σε βιταμίνη C (φρούτα, λαχανικά) και βιταμίνη Ε (φυτικά έλαια, όσπρια, ξηροί καρποί).  

 

 

 

Πρόγνωση

 

Η πρόγνωση της νόσου εξαρτάται από τη χρονική ταχύτητα επιβάρυνσης της κλινικής εικόνας. Για το λόγο αυτό έχουν περιγραφεί επτά στάδια της νόσου με διαφορετικά βασικά χαρακτηριστικά για κάθε ένα από αυτά. Τα στάδια αυτά είναι:

 

Στάδιο 1: χωρίς διαταραχές ανωτέρων λειτουργιών και χωρίς υποκειμενικές αιτιάσεις.

 

Στάδιο 2: υποκειμενικές αιτιάσεις για διαταραχή της μνήμης χωρίς αντικειμενικές ενδείξεις κατά την κλινική εξέταση.

 

Στάδιο 3: ήπια νοητική ανεπάρκεια, εμφάνιση άρνησης, αντικειμενικές ενδείξεις μόνο σε συστηματική κλινική συνέντευξη. 

 

Στάδιο 4: μέτρια νοητική ανεπάρκεια, αδυναμία για σύνθετες εργασίες, άμβλωση συναισθήματος, η άρνηση γίνεται βασικός μηχανισμός άμυνας.

 

Στάδιο 5: αρχή άνοιας, ο ασθενής δεν μπορεί να επιζήσει χωρίς βοήθεια και κατά τη συνέντευξη δεν μπορεί να ανακαλέσει βασικά στοιχεία.

 

Στάδιο 6: μέτρια άνοια, χρειάζεται συνεχή φροντίδα στην καθημερινή ζωή, εμφάνιση ακράτειας, διαταραχές συναισθήματος και χαρακτήρα, άσκοπες τάσεις φυγής.

 

Στάδιο 7: βαρεία άνοια, απώλεια κάθε λεκτικής δραστηριότητας και βασικών ψυχοκινητικών λειτουργιών σαν να μη μπορεί το μυαλό να συνδυασθεί με τη σωματική κινητικότητα.

« επιστροφή